Chrysant Bloem

Wat de spiraal van bloemblaadjes vertelt over de Chrysanthemum schilderijen

Waarom rollen de bloemblaadjes zich naar het hart toe op een Chrysanthemum schilderij ?

Kom dichterbij een Chrysanthemum schilderij en kijk naar het midden van de bloem: de bloemblaadjes liggen er nooit plat, ze rollen zich op tot een hoorntje en keren naar het midden toe als een spiraal die zich sluit. Dit is geen gemakkelijke truc van een schilder. Wat je voor een enkele bloem houdt, is in werkelijkheid een bloemhoofd, een verzameling van honderden bloemblaadjes, en eeuwen van tuinbouwselectie hebben de variëteiten met gebogen bladeren geprefereerd, waarvan elk blaadje naar binnen krult. Het canvas volgt slechts een architectuur die door tuiniers met zorg is gemaakt.

Deze opwaartse beweging verandert de manier waarop je naar de muur kijkt. Een open bloem verspreidt het blik naar de stralen; hier brengt elk bloemblaadje terug naar het midden, en het oog draait in plaats van te glijden. Dit geeft deze schilderijen hun spiraalvormige lezing, langzamer, bijna hypnotisch, en verklaart waarom ze nog steeds opvallen na weken van samenleven. In een kamer waar je slechts doorheen loopt, houden ze een paar seconden langer vast dan gemiddeld, en die seconden zijn genoeg om de sfeer van een muur te veranderen.

Op deze schilderijen buigt de stengel naar de kant van het zwaarste bloemhoofd

Er stijgt niets recht in de Chrysanthemum schilderijen: de stengels buigen, kruisen elkaar in een X, steken soms onderaan uit het lijstwerk en de bloem kijkt schuin in plaats van naar ons toe. Volg een stengel met je blik, hij leidt je altijd naar een kelk die te groot is voor hem - het is de plant die de leiding heeft, waarbij de traditionele kweek de nevenknopjes onderdrukt om alle sap in één bloem te concentreren. Schilders hebben deze beperking tot een principe gemaakt: deze diagonalen geven de canvas een beweging die verticale bloemen nooit zouden hebben gehad.

De gelobde bladeren, het enige donkere gebied van het Chrysanthemum schilderij

Je komt voor de bloem, je blijft voor de bladeren. In een Chrysanthemum schilderij zijn ze diep gelobd, bijna gescheurd, en de schilders behandelen ze ofwel als donkere silhouetten, of in een blauwgroene kleur die alleen in het tegenlicht verschijnt. Deze inkeping is het botanische kenmerk van de plant: het maakt het mogelijk om hem te herkennen zelfs zonder een enkele bloem te openen. Op de canvas speelt het een andere rol: het levert het schaduw- en zenuwachtig deel dat de rozen en de mauve niet zoet maakt, en het structureert het beeld zoals een tekening zou doen.

Waarom de Chrysanthemum schilderijen iets aan plantenboekbladen te danken hebben

Waar komt deze beige kleur van oud papier vandaan die terugkomt in elk Chrysanthemum schilderij?

Geen vaas, geen tafel, geen weerspiegeling: in een goed deel van de Chrysanthemum schilderijen drijft de bloem op een licht ongelijkmatig beige, bezaaid met lichte vlekken en zichtbare vezels, als een blad dat te lang is opgeborgen. Kijk naar de randen: de kleur wordt er iets donkerder, precies zoals een door het licht verweerd papier. Deze achtergrond is niet decoratief, het citeert de hortitorische verzamelingen van de 19e eeuw waar elke nieuwe variëteit met de hand werd vastgelegd, en het plaatst de bloem op een pagina in plaats van in een kamer.

Deze kelken zijn plat geschilderd, nooit gezien in een perspectief

Er is iets plat in deze Chrysanthemum schilderijen, in de meest letterlijke zin van het woord. De stengels spreiden zich over hetzelfde vlak, de bladeren worden van voren gepresenteerd, de bloem wordt gezien in een driekwart of frontaal, maar nooit in een perspectief: precies de positie waarin een botanicus een plant plaatst voordat hij hem onder een pers schuift. Deze conventie is geen verarming, het komt voort uit een discipline - het tonen van alle organen in één oogopslag - en het produceert beelden van een zeldzame leesbaarheid.

Deze aanpak heeft een direct gevolg voor een muur. Een klassiek stilleven creëert diepte en vereist afstand; deze canvas blijven aan het oppervlak en kunnen van dichtbij worden gelezen. Je kunt er dus dichtbij van genieten, in een smalle gang of op een muur die al bezet is, zonder dat het beeld zich onttrekt. Ze gedragen zich minder als een open raam dan als een vergrote pagina, en een pagina komt dicht bij de ogen.

Roest, saffraan, bordeaux: de herfst zit in de enkele bloemblaadjes

Geen mist, geen rood bos, geen vallende bladeren: en toch ruiken de Chrysanthemum schilderijen naar het einde van het jaar. Alles zit in de bloemblaadjes zelf. Kijk naar de kleuren die de schilders vasthouden - roest, saffraan, bordeaux, crèmekleurig, nooit een zachtgroen of een lentekleur - en je hebt al het hele seizoen. Sommige canvas gaan verder en laten een buitenste bloemblaadje bruin worden, aan de rand van de kelk: het is het enige teken van de verstrijking van de tijd dat deze beelden zich toestaan.

Zwarte achtergronden en geprojecteerde inkt: het oosterse aspect van de Chrysanthemum schilderijen

Waarom plaatsen sommige Chrysanthemum schilderijen de bloem op een absoluut zwart?

Op meerdere Chrysanthemum schilderijen is de achtergrond niet een stuk dat in de schaduw ligt: het is een effen zwart, zonder gradiënt of lichter hoek, waartegen de roze en bruine bloemblaadjes zich aftekenen als op een lak. Kom dichterbij en je zult zien dat het zwart botst met de bloem zonder overgang, zonder halo, alsof de bloemkroon erop is geplaatst. Dit is de oplossing van lakken en stoffen uit het Verre Oosten, waar de donkere achtergrond slechts dient om het motief te laten schitteren: hier maakt het de bloem bijna fosforescerend.

Waarom spuit de inkt in de lege hoek, ver van de bloemhoofd?

Een bezoedelde hoek, enkele vrije spattingen op afstand van de bloem: de geste komt vaak genoeg terug in de Chrysanthemum schilderijen om er niet meer een onhandigheid onder te zien. Het herhaalt twee gewoonten van inkttekenen, het te zware penseel dat men laat vallen en de inktstempel in een hoek, die het blad bewust uit balans brengt. In deze traditie is de leegte nooit neutraal: er moet een ongeluk komen om hem te tekenen. Daarom ademen deze composities, terwijl ze in werkelijkheid zeer gestructureerd zijn.

Oude roze, aarde bruin, saffraan oranje: het kleurenpalet van een Chrysanthemum schilderij

De kleuren van de Chrysanthemum schilderijen vormen een familie die onmiddellijk herkenbaar is: oude roze, asgrauw, aarde bruin, saffraan oranje, verweerde geel, zelden fel rood of helder blauw. Zet twee canvas naast elkaar en je zult zien dat zelfs de witte tinten crème trekken, en dat elk bloemblad donkerder wordt naarmate het naar het hart toe beweegt, alsof de bloem zijn schaduw van binnen houdt. Deze interne gradiënt onderscheidt deze canvas van een pioenroos of een klaproos, gebouwd op frisse vlakken.

Op een muur past deze gedempte kleurenschaal bij bijna alles natuurlijks: licht hout, terra cotta, ecru linnen, steen. Het vermijdt de valkuil van het bloementaal schilderij dat schreeuwt, omdat zijn kleuren al verweerd lijken, alsof ze gefilterd zijn door een laat middaglicht. Je kunt ze dus in een al goed gevulde kamer ophangen zonder een kleurengevecht uit te lokken: de zachtheid van het late seizoen fungeert als een bindmiddel tussen de reeds aanwezige tinten.

Veelgestelde vragen over chrysanthemums schilderijen

Betekent dit dat deze schilderijen noodzakelijkerwijs de Allerheiligen en de bloemen op de begraafplaats oproepen?

In Frankrijk bestaat die associatie: na de Eerste Wereldoorlog werd het een gewoonte om de graven te versieren met de enige bloem die begin november nog vitaal was. Maar kijk eens wat er geschilderd is: uit elkaar vallende bloemhoofden, roze, mauve en oranje, met bloemblaadjes die opgerold en onregelmatig zijn, gedragen door vrije stelen - niets te maken met de potten met strakke pompons die langs de weg worden verkocht. Wanneer ze worden opgehangen, lezen deze canvas als een boeket van het late seizoen, nooit als een herinnering aan een begraafplaats.

Hoe onderscheidt men een dahlia van een chrysant als het canvas de naam niet noemt?

Je moet drie dingen bekijken. De bloemblaadjes van de dahlia zijn puntig, stijf, gerangschikt in een regelmatige rozet; die van de chrysant rollen op in soepele, vaak ongelijke lipjes en rollen naar binnen. Dan de bladeren: breed en glad bij de dahlia, diep gelobd en iets grijsachtig bij de chrysant. Ten slotte de stengel, recht en stevig aan de ene kant, dun en gebogen aan de andere, vaak vertakt in kleine groepen van twee of drie bloemen. Deze canvas vinken telkens het tweede antwoord aan.

Betekent het Japanse motief van deze collectie dat de bloem uit Japan komt?

De behandeling komt uit Japan, de plant uit China. Wat u ziet op deze canvaswerken – egaal achtergrond zonder diepte, totale afwezigheid van schaduw, een bloem geframeerd als een patroon op stof – is een Japanse visuele grammatica, die van de kimono’s en lakwerk. De bloem werd in China gekweekt lang voordat ze het eiland bereikte, waar ze het keizerlijke symbool werd. Met andere woorden: Japanse lay-out, Chinees onderwerp, en een collectie die beide omarmt.