Blauwe Klaprozen Schilderij

Waarom het blauw van een Schilderij Korenbloem op geen enkel ander bloemenblauw lijkt

Dit gespannen blauw, aan de punten van de slierten violet, komt van geen enkel blauw pigment

Voor een Schilderij Korenbloem valt het eerst op niet de bloem maar de kleur: een gespannen blauw dat van binnenuit lijkt te gloeien, alsof het niets aan het licht van het schilderij te danken heeft. Dit blauw is geen gewoon pigment. In de levende bloem is het kleurmolecuul verwant aan dat wat rozen rood kleurt; door zich aan metaalionen te hechten, schuift het naar blauw en blijft het daar stabiel. Een blauw dat door een metaal ontstaat, niet door een blauw pigment : daardoor lijkt het op het doek zo zuiver, bijna metaalachtig, waar andere blauwe bloemen naar paars neigen.

Die oorsprong is van dichtbij op deze canvassen goed zichtbaar. Het blauw is nergens uniform: het verdiept naar violet in het hart van het hoofdje, wordt lichter aan de tandjes en krijgt op sommige plaatsen een licht staalachtige glans. Schilders die dit onderwerp aanpakken, moeten met die onstabiliteit werken in plaats van haar te corrigeren, en juist dat geeft de collectie haar reliëf. Een kleur die in zichzelf beweegt houdt de blik veel langer vast dan een braaf neergezet egaal vlak.

Van marineblauw tot ivoor: waarom heeft een Schilderij Korenbloem nooit hetzelfde blauw als een ander?

Enkele canvassen van de collectie Schilderij Korenbloem naast elkaar hangen is genoeg om het te zien: het blauw is nooit twee keer hetzelfde. Het kan naar diep marineblauw verschuiven, bijna nachtelijk, of oplichten tot een wassing die nauwelijks met ivoor is getint. De plant laat die spreiding toe: de bloemetjes van de rand, die zich als trompetjes openen, zijn het meest verzadigd, terwijl het vruchtbare hart naar donker violet trekt en een nauwelijks geopend hoofdje slechts een bleek blauw toont. Eén soort, een hele waaier aan blauwtinten : precies wat deze canvassen van muur tot muur uitbuiten.

Die variatie heeft zeer concrete gevolgen voor een wand. Elektrische blauwtinten komen naar voren, zijn van het eind van een gang te zien en houden stand in een sterk verlichte kamer; de marineblauwe tinten wijken terug, vervagen in een donkere boekenkast en worden pas zichtbaar naarmate men dichterbij komt. Daartussen werken de lichte versies, bijna uitgewist, als eenademruimte in een kamer die al vol patronen is. Een blauwtint kiezen komt dus minder neer op het kiezen van een nuance dan op beslissen van welke afstand men bekeken wil worden.

Op een antraciet achtergrond laat het blauw van een Schilderij Korenbloem zich niet opslokken

Hier is niets gepoederd, niets vervaagd. Op een Schilderij Korenbloem is de kleur strak neergezet, zonder de grijze waas die bloemen die naar een herbarium geschilderd zijn meestal overtrekt: de slierten houden hun scherpte, het hart zijn dichte violet. De plant speelt hier een grote rol, want ze is een van de weinige blauwe bloemen die na het drogen haar kleur behouden, intact tot in een zakje kruidenthee. De canvassen erven die koppigheid: het blauw gedraagt zich als een levendig egaal vlak, en daardoor kan het zich tegen antraciet achtergronden staande houden zonder erin op te gaan.

Op een muur verandert die helderheid alles. Een bloem geschilderd in gedempte tinten vraagt om zacht licht en een rustige omgeving; hier verdraagt het blauw het volle daglicht, kunstlicht en de nabijheid van een gekleurde wand. Het vraagt geen toegeving. Daarom passen deze canvassen zo goed in hedendaagse ruimtes zonder ze te verzachten: ze brengen een plantaardige noot, maar een scherpe noot, die de levendigheid van een vers gesneden bloem behoudt in plaats van de zachtheid van een herbarium.

De stekelige silhouet die elk Schilderij Korenbloem kenmerkt

Waarom loopt de achtergrond door elk bloemhoofdje heen?

Kijk naar de contour van een bloem op een Schilderij Korenbloem: niets afgerond, geen lepelvormige bloemblaadjes, maar een kroon van gespleten trompetjes die aan hun uiteinde in scherpe tandjes eindigen en als een waaier uitlopen. De reden is botanisch: wat men voor één bloem aanziet, is een hoofdje, een verzameling minuscule bloemetjes. Die van de rand, groter en steriel, dienen alleen als uithangbord voor insecten; ze spreiden zich uit en snijden zich in om van ver gezien te worden. De stekelige vorm is geen schilderseffect, het is de anatomie van de bloem.

Die snijding geeft de canvassen een grafische uitstraling die weinig bloemen bieden. Waar een geschilderde pioen of roos een volle massa vormt, laat de korenbloem de achtergrond tussen haar tandjes door: de kleur ademt door elk hoofdje heen, en de bloem blijft leesbaar, zelfs wanneer ze tot een vlek is verkleind. Zo blijven de drukst gevulde composities, waarop de bloemen per tiental tellen, nooit onduidelijk. Elk hoofdje blijft een afzonderlijke ster, nooit een brok.

Wat doen die schubbige knopjes tussen de open bloemen?

Meerdere canvassen van de collectie Schilderij Korenbloem geven de knopjes evenveel ruimte als de open bloemen, en die keuze is geen opvulling. De knop van de korenbloem is een klein vaatje bedekt met overlappende schubben, elk omzoomd met een heel duidelijke bruinzwarte kam, als een miniatuurartisjok afgezet met donker kant. Die donkere rand, onzichtbaar zodra de bloem open is, geeft de canvassen hun enige echt donkere toon buiten de achtergronden. De knop brengt de donkere tegenhanger die voorkomt dat het blauw zonder verankering blijft zweven.

Een gesloten knop vertelt ook iets over een precies moment van het seizoen. In een veld openen de hoofdjes niet tegelijk: naast elkaar staan gesloten koppen, andere half geopend, weer andere al bezig zich te ontpluizen. Canvassen die die toestanden mengen, geven een indruk van tijd die verstrijkt, heel anders dan een boeket dat op het hoogtepunt van de bloei stilstaat. Men kijkt naar een bloei die bezig is, geen stilleven, en die ingehouden beweging trekt de blik langer aan.

Stevige steel en grijs gebladerte: waarom laat een Schilderij Korenbloem zoveel leegte?

Op een Schilderij Korenbloem met één steel rust de plant op weinig: een stijve draad, enkele smalle blaadjes, een bladkleur die niet groen maar grijs is, bijna stoffig. Dat grijsgroen komt van een fijne witte beharing die de plant bedekt en haar helpt de droogte van graanakkers te verdragen. Voor de schilderkunst is het effect kostbaar: dit koele grijs concurreert nooit met het blauw, het dient het. Een gebladerte dat zich terugtrekt ten gunste van de bloem, iets wat een fel groen nooit had toegelaten.

De steel verklaart ook het vaak verticale formaat in de collectie. De korenbloem groeit recht omhoog, vertakt weinig en draagt haar hoofdje ruim boven het gebladerte, een bouw die op natuurlijke wijze een verticaal rechthoekig formaat inneemt en grote lege ruimten rond zich laat. Die leegten zijn geen verloren ruimte: ze geven de bloem haar uitstraling van een geïsoleerde verschijning en brengen de kleur van de achtergrond in de compositie. Veel leegte, één enkel hoofd : dit geheel gaat volledig voor zo'n zuinigheid.

Waarom een Schilderij Korenbloem altijd terugkeert naar de rand van een korenveld

Waar komen de perzik- en gouden achtergronden van een Schilderij Korenbloem vandaan?

Het is een van de herkenbaarste accorden van deze verzameling: op een Schilderij Korenbloem steekt het blauw vaak af tegen een warme achtergrond - rijp koren, perzik, licht oranje - in plaats van tegen een weidegroen. Het accoord komt niet uit een gril: de korenbloem is een akkerplant die de graanzaden door Europa volgde en lange tijd bijna uitsluitend tussen tarwe-, gerst- en roggestengels groeide. Haar oorspronkelijke decor is al goud, en deze canvassen geven het alleen maar terug.

Dat erfgoed heeft een rechtstreeks gevolg voor wie deze werken ophangt. Blauw en oranje staan tegenover elkaar op de kleurencirkel: het is het meest gespannen accoord dat er bestaat, het accoord dat elk bloemhoofdje laat trillen zonder dat men het licht hoeft te forceren. Op een beige, okerkleurige of terracotta muur versmelten die warme achtergronden met de kamer en valt alleen het blauw op, als een doorkijk. De bloem staat voor, het veld blijft erachter : de rangorde wordt bepaald door het onderwerp zelf.

Scherpe bloemen vooraan, louter vlekken in de verte: waarom nooit een boeket?

De veldcomposities van een Schilderij Korenbloem tonen nooit een compacte pol: de bloemen staan verspreid, van elkaar gescheiden door onregelmatige tussenruimten, sommige scherp op de voorgrond, andere tot diffuse vlekjes in de verte gereduceerd. Zo gedraagt de plant zich ook echt. Ze bedekt de grond niet als een tapijt, maar dringt voet voor voet tussen de graanstengels door, elk zaadje valt waar het kan. De spreiding is geen schildersvrijheid, maar de manier waarop de korenbloem groeit.

Die verspreiding geeft een zeldzaam visueel ritme in de bloemenschilderkunst: het oog springt van vlek naar vlek in plaats van een massa af te tasten, en vindt geen enkel middelpunt om op te rusten. Men bekijkt deze canvassen zoals men een veld bekijkt: stukje bij beetje, terugkerend, een bloem ontdekkend die men niet eerder zag. Een schilderij dat men doorloopt in plaats van in één blik te vatten : dat maakt het dagelijks onuitputtelijk, boven een tafel of in een hal die men tien keer per dag passeert.

Op een nachtblauwe achtergrond zijn deze bloemen de laatste die zichtbaar blijven

Een deel van de collectie Schilderij Korenbloem zet de bloem op een antraciet of nachtblauwe achtergrond, en die canvassen houden een verrassing in petto: naarmate de dag wegvalt, doven ze niet, maar ontwaken ze. Het verschijnsel heeft een naam, het Purkinje-effect: wanneer het donker valt, wordt het oog gevoeliger voor koele tinten en verliest het de warme. In de schemering storten de rood tinten in en beginnen de blauwe te stralen : precies dat gebeurt met deze bloem.

Deze canvassen zijn trouwens gemaakt voor dat moment: weinig bloemen, een zeer donkere achtergrond en blauwe hoofdjes die ver van elkaar zijn geplaatst, elk met de ruimte om alleen te stralen. Geen geel, geen rood dat hen de voorrang betwist. Het veld bevestigt dat, waar de korenbloem nog lang zichtbaar blijft nadat de klaprozen zwart zijn geworden. Opgehangen in een slaapkamer of een gang verlicht door lage lampen winnen ze aan aanwezigheid op het moment dat al het andere wegvalt: het zijn schilderijen van de avond.

Veelgestelde vragen over schilderijen korenbloem

Verwijzen deze schilderijen naar de Bleuet de France van 11 november?

Nee. Het herdenkingsembleem is een blauwe papieren kokarde, gestileerd en op het revers gedragen; hier wordt de levende plant geschilderd, met haar donzige steel, bruine schubben en gespleten hoofdjes. De link bestaat toch: deze bloem is een symbool van herinnering geworden omdat ze opkwam in aarde die door gevechten was omgewoeld, zoals in elke omgewoelde bodem. Deze canvassen vertellen over die plantaardige hardnekkigheid, niet over de herdenking.

Waarin verschilt een canvas met korenbloemen van een canvas met lavendel of vergeet-mij-nietjes?

Lavendel wordt in massa en in rijen geschilderd, in een warm violet dat naar het zuiden verwijst; het vergeet-mij-nietje blijft minuscuul, teder, bijna kinderlijk. De korenbloem is daarentegen alleenstaand, rechtop, in een koel, levendig blauw, en haar stekelige hoofdje is met geen enkele andere silhouet te verwarren. De canvassen die haar als onderwerp nemen, zijn dus grafischer en noordelijker: geïsoleerde sterren op een achtergrond, waar lavendel een kleurig tapijt vormt.

Is de korenbloem die hier geschilderd is dezelfde als die in het oogwater uit het medicijnkastje?

Ja, het gaat om dezelfde veldsoort, die men bijnaam 'brilbreker' gaf omdat men er een water uit trok om vermoeide ogen te verzachten. Die bijnaam zegt veel over de kleur: een helder, waterig blauw dat met rust voor het oog wordt geassocieerd in plaats van met opwinding. De lichtste versies van de collectie, gewassen met ivoor, spelen juist op die herinnering; de elektrische versies daarentegen nemen het tegenovergestelde standpunt in en herinneren eraan dat de bloem in het veld juist fel levendig is.