Schilderij Cultuur

De geëbrande ivoor en het verweerde goud dat terugkeert op alle schilderijen Culture

Waar komt deze craquelé vandaan die over het ivoor van de schilderijen Culture loopt?

Eenzelfde oppervlak keert terug van een canvas naar het andere in de schilderijen Culture: een warm, huidskleurig ivoor, doorkruist door een netwerk van fijne scheuren. Het is geen verfongelukje, het is de herinnering aan een object. De Venetiaanse maskers worden gevormd uit karton-papier, papier beplakt op een mal, en vervolgens bedekt met een kalk- en lijmpleister voordat ze worden geverfd. Deze pleister veroudert door te scheuren, en de craquelé wordt het kenmerk van een gezicht dat is gebruikt. Schilders bewaren het omdat het een leeftijd aan het masker geeft zonder het canvas te verouderen: opgehangen biedt het een gladde muur de diepte van een oud object.

Hoe blijft het goud van deze maskers warm zonder ooit schreeuwerig te worden?

Het goud van de schilderijen Culture gedraagt zich nooit als een geel. Het loopt over de jukbeenderen, omlijst een kragen, benadrukt een wenkbrauw, en het verandert met het uur: dof 's ochtends, brandend onder een lamp 's avonds. Dit komt door de Venetiaanse vergulding, waarbij de metaalfolie op een rode plaat wordt geplaatst die eronder doorschijnt en het geheel naar amber en koper trekt in plaats van naar citroen. Vandaar de bijzondere warmte van deze goudkleurige accenten, die ver brengen zonder het oog te irriteren. Op een muur is het gevolg eenvoudig: deze schilderijen zijn niet hetzelfde om 9 uur en om 20 uur.

Maskers die al gedragen zijn: wat hun slijtage aan een recente kamer toevoegt

Niets is nieuw in de schilderijen Culture: de randen zijn versleten, de witte delen zijn beige geworden, de groene delen zijn vergroend, en de vergulding ontbreekt waar de vingers het elke winter oppakten. Deze gezichten waren gebruikte objecten, uit het zicht voor het seizoen en de rest van het jaar opgeborgen, en de verf draagt de sporen van deze manipulaties. Deze slijtage is precies wat ze bewoonbaar maakt : op een gladde, recente wand geeft het het oog iets om van dichtbij te verkennen, een reliëf, een ongeluk, een spoor van een hand, waar een beeld zonder verleden in één oogopslag wordt gelezen en vergeten.

Deze Culturele Schilderijen stoppen allemaal boven de lippen

Het masker bedekt nooit de mond, en dat is geen toeval

Kijk naar de Culturele Schilderijen één voor één: het masker stopt bijna altijd net boven de bovenlip. Het voorhoofd, de slapen en de oogkassen verdwijnen, maar de kin en de mond blijven naakt. Deze scheiding komt voort uit een zeer specifiek gebruik. De bauta, het witte masker dat in Venetië het meest gedragen werd, duwt de kin naar voren en maakt de onderkant van het gezicht vrij om te kunnen drinken, eten en praten zonder het masker af te doen. Van het ene schilderij naar het andere, valt de snede dus altijd op dezelfde hoogte: het ivoor stopt abrupt, en het vlees hervat net boven de lippen.

Dit detail vormt de hele impact van de collectie. Een gezicht waarvan de blik is verwijderd maar de mond is behouden, is noch een portret noch een schedel: het is iemand die zou kunnen antwoorden. Zonder ogen wordt de blik van de toeschouwer onmiddellijk naar de lippen verplaatst, het enige levende deel van de compositie. Deze verschuiving van de blik maakt deze schilderijen onmogelijk om afgeleid te bekijken; je merkt ze op terwijl je een kamer doorloopt, je denkt er een spot of een verwachting in te lezen, en je komt altijd terug naar hetzelfde punt van het gezicht.

Lalaken rood of donkerblauw: de mond draagt de meest levendige kleur

De monden van de Culturele Schilderijen zijn nooit neutraal: karmijnrood lak, nachtblauw, of gewoon lichtjes open op een beetje schaduw. Het carnaval kon slecht omgaan met de demi-toon, en het Venetiaanse theater zelfs nog minder: aangezien het gezicht eenmaal door het masker was vastgelegd, vond al het spel plaats via de stem, dus via de mond, die vanuit de achterkant van de zaal leesbaar moest zijn. De verf erft deze podiumregel. Rood vervult hier de rol van geluid: het draagt ver, het trekt de blik van de andere kant van een gang aan, en het is genoeg om een anders immobiel gezicht tot leven te wekken.

Tot wie richten deze Culturele Schilderijen met lege oogkassen zich?

Een gezicht zonder blik maar met een mond is niet geschikt voor elke muur, en de Culturele Schilderijen maken deze selectie. Ze houden degenen vast die eerst gezichten lezen, degenen die ambiguïteit amuseren in plaats van verstoren, aangezien je nooit zult weten wie er achter het ivoor staat. Anderen zullen de voorkeur geven aan een geschilderd raam op een landschap. Deze maskers kruisen elkaar meer dan dat ze zichzelf contempleren: geplaatst op een dagelijkse route, trekken ze een seconde lang de aandacht, laten ze los, en deze korte uitwisseling herhaalt zich elke dag zonder slijtage.

De lagunenevel die de stad achter de Culturele Schilderijen oplost

Waarom is de stad achter de Culturele Schilderijen gehuld in nevel?

Achter de gezichten van de Culturele Schilderijen is de stad bijna nooit helder: gevels, ramen, silhouetten van passanten, alles lost op in een warm grijs. Deze mist is geen gemakkelijke verftechniek. Het carnaval valt in de winter, het seizoen waarin de lagune zijn eigen licht maakt: het water geeft het hemel terug, de vochtigheid verspreidt de contouren, en een steeg op dertig meter afstand wordt gereduceerd tot een vlek. De Venetiaanse stadsgezichtsschilders uit de achttiende eeuw gaven dit al veel beter weer dan het gesteente. De mist is hier een klimaat, geen handig achtergrond, en het is deze die deze achtergronden zo rustgevend maakt voor het oog.

Een helder gezicht, een stad die vervaagt: de hiërarchie van de blik

De compositie van de Culturele Schilderijen is gebaseerd op een constant verschil in scherpte: het masker is hard, precies, bijna tastbaar, terwijl de achtergrond zijn randen verliest. Het oog leest dit verschil als afstand, en de muur stopt onmiddellijk met plat zijn. Het voordeel is heel concreet: op een smalle scheidingswand, een gang, een muur tussen twee deuren, openen deze schilderijen in diepte in plaats van in breedte en verpletteren de kamer niet. Ze gedragen zich als een open doorgang in de muur, op voorwaarde dat je ze wat ruimte om hen heen geeft zodat de mist kan ademen.

Deze tricorne en dit zwarte voile vormen Venetië zonder een enkel monument

Geen gondel, geen brug, geen basiliek: de Culturele Schilderijen noemen Venetië anders. Een geplooid tricorne, een brede kraag, een zwart voile, een passementlint dat langs een wang hangt - deze enkele tekens volstaan, omdat ze een echt uniform vormden. Het witte masker werd gedragen met de driekhoekige hoed en de donkere cape, een outfit die rang en soms geslacht in de straten van de Republiek uitwiste. De stad presenteert zich hier via een kledingstuk, nooit via een ansichtkaart: wie herkent, herkent, wie niet weet ziet een mooi verkleed gezicht.

FAQ over schilderijen

Wat is de betekenis van de driekhoekshoed en de brede kraag rondom deze maskers?

Ze behoren tot de kostuum, niet tot de verbeelding van de schilder. Het witte Venetiaanse masker werd gedragen met een driekhoekshoed en een grote donkere cape: de ensemble stelde de mogelijkheid in om door de stad te bewegen zonder geïdentificeerd te worden. De kraag komt van de podiumkleding van de Italiaanse komedie. Op deze schilderijen spelen deze accessoires een rol als natuurlijke lijst: ze omringen het gezicht, houden de blik in het midden en geven elke figuur een onmiddellijk herkenbare silhouet.

Maken deze lege oogkassen de maskers niet onheilspellend in een hal?

Minder dan men vreest, omdat de mond levend blijft. Een gezicht met gemaskerde ogen maar gekleurde lippen slaat nooit over naar de kant van het schedel: het behoudt een uitdrukking, vaak spottend, soms dromerig. Het Venetiaanse anonimiteit was feestelijk en niet funebre, en de schilderkunst geeft dit weer. In een hal is het effect dat wordt verkregen dat van een gesuspendeerde aandacht, alsof iemand zojuist is omgedraaid bij uw aankomst.

Waar verschillen deze Venetiaanse maskers van Afrikaanse of Japanse rituele maskers?

Door hun functie, en dat is meteen duidelijk. Het Venetiaanse masker is burgerlijk: het roept noch voorouder noch geest op, het schort slechts de sociale rang op tijdens een seizoen. Vandaar gezichten die menselijk blijven, met de juiste verhoudingen, ivoorwit huid en echte lippen, versierd in plaats van vervormd. Rituele maskers transformeren de trekken om iets anders dan een mens voor te stellen. Opgehangen, deze schilderijen blijven daarom wereldlijk en theaters, nooit heilig.