Πίνακας Cyberpunk

Τυρκουάζ, ματζέντα, κάρβουνο: η παλέτα των πινάκων cyberpunk

Από πού προέρχεται αυτή η τυρκουάζ και ματζέντα γραμμή που ξεχειλίζει από κάθε πρόσωπο;

Ακολουθήστε το περίγραμμα μιας μύτης ή ενός ώμου σε αυτούς τους πίνακες cyberpunk: η γραμμή δεν είναι ποτέ μοναδική. Μια τυρκουάζ ακμή φεύγει από τη μία πλευρά, μια ματζέντα από την άλλη, και το κεφάλι φαίνεται τραβηγμένο προς δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Αυτός ο διπλασιασμός δεν είναι εύρημα ζωγράφου: είναι η υπογραφή μιας εικόνας που δεν έχει ευθυγραμμιστεί, εκείνη ενός στρώματος μελάνης μετατοπισμένου κατά μισό χιλιοστό, ή ενός καθοδικού σωλήνα των οποίων οι δέσμες δεν συμπίπτουν πια. Το ατύχημα διατηρήθηκε, μεγεθύνθηκε, προήχθη σε κύριο μοτίβο.

Πλησιάστε ένα μάγουλο: οι δύο ακμές δεν αναμειγνύονται ποτέ, μένουν τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη, σαν δύο στρώματα εκτύπωσης τυπωμένα χωριστά. Το τυρκουάζ και το ματζέντα είναι, μαζί με το κίτρινο, τα στοιχειώδη μελάνια κάθε έντυπης εικόνας, και το να τα βλέπεις να χωρίζουν σημαίνει να ξεμοντάρεις τον μηχανισμό μπροστά στα μάτια σου. Από μακριά, το βλέμμα ξανασυνθέτει τα στρώματα και το πρόσωπο ξαναγίνεται καθαρό· από κοντά, διαλύεται πάλι. Ένας καμβάς που αλλάζει ανάλογα με την απόσταση ταιριάζει σε έναν διάδρομο πολύ καλύτερα από έναν τοίχο που βλέπεις από μια πολυθρόνα.

Το μαύρο καταπίνει το μισό πρόσωπο για να ανάψει το άλλο

Αφαιρέστε το μαύρο από αυτούς τους πίνακες cyberpunk και τα χρώματα καταρρέουν αμέσως. Τα σκούρα φόντα, τα κλειστά ρούχα, οι σκιές που καταπίνουν το μισό πρόσωπο δεν υπάρχουν για να δώσουν σοβαρότητα: λειτουργούν ως βάση. Ένα κορεσμένο χρώμα φαίνεται τόσο πιο έντονο όσο πιο σβησμένος είναι ο περίγυρός του, και ακριβώς αυτό εκμεταλλεύονται αυτοί οι καμβάδες. Το τυρκουάζ λάμπει μόνο επειδή όλα γύρω του σιωπούν. Το μαύρο δεν καταλαμβάνει απλώς τον υπόλοιπο χώρο: παράγει το φως του υπολοίπου.

Αυτό καθορίζει πού ζουν καλύτερα. Ένας φωτεινός και έντονα φωτισμένος λευκός τοίχος τους στερεί το μισό της δύναμής τους: το σκούρο φόντο γίνεται κηλίδα και τα χρώματα χάνουν το πλεονέκτημά τους. Σε έναν σκούρο τοίχο, σε δωμάτιο φωτισμένο από χαμηλό φωτιστικό ή από το φως μιας οθόνης, συμπεριφέρονται αντίθετα σαν φωτεινές πηγές. Όταν η νύχτα πέφτει και οι ανοιχτόχρωμες εικόνες γκριζάρουν, αυτά τα πρόσωπα είναι τα τελευταία που παραμένουν απολύτως ευανάγνωστα.

Αυτοί οι πίνακες cyberpunk κρατούν ένα κάρβουνο μέσα στο κρύο

Μέσα σε όλη αυτή την ψυχρότητα, κάτι εξακολουθεί να καίει. Στους πίνακες cyberpunk αυτής της συλλογής το πορτοκαλί δεν απλώνεται ποτέ ευρέως: συγκεντρώνεται σε ένα βλέμμα, μια ρωγμή, ένα κομμάτι δέρματος, σαν κάρβουνο κάτω από τη στάχτη. Η τεχνική είναι παλιά όσο η ζωγραφική, ένας θερμός τόνος απομονωμένος σε μια ψυχρή μάζα που τραβά το βλέμμα πριν από οτιδήποτε άλλο. Εδώ δείχνει πάντα το ίδιο σημείο: ό,τι απομένει ζωντανό σε ένα πρόσωπο που διαλύεται.

Αυτή η θερμή ακίδα είναι επίσης αυτό που τους κάνει κατοικήσιμους. Ένας ολόκληρος μπλε καμβάς μένει ξένος σε ένα δωμάτιο γεμάτο ξύλο και κεραμικό· αρκεί ένας πορτοκαλί τόνος για να δημιουργηθεί διάλογος. Το τυρκουάζ απαντά στο σκοτάδι των τοίχων, το κάρβουνο απαντά στη ζεστασιά των επίπλων, και το σύνολο παύει να είναι ένα αντικείμενο απλώς τοποθετημένο εκεί. Μπορούν επομένως να κρεμαστούν σε ένα φιλόξενο δωμάτιο χωρίς να το ψύξουν, με τον όρο ότι διατηρείται έστω ένα από αυτά τα πορτοκαλί σημεία στο οπτικό πεδίο.

Ούτε ουρανοξύστες ούτε βροχή: οι πίνακες cyberpunk περιορισμένοι σε ένα πρόσωπο

Ούτε πύργος ούτε νέον: η πόλη πέρασε μέσα στο πρόσωπο

Η πρώτη έκπληξη αυτών των πινάκων cyberpunk είναι αυτό που λείπει. Ούτε πύργοι, ούτε βρεγμένο σοκάκι, ούτε νέον που αντανακλάται σε μια λακκούβα: το σκηνικό έχει αφαιρεθεί εντελώς. Μένει ένα κεφάλι, μετωπικό, πλάνο στο ύψος των ώμων. Το είδος έχει ωστόσο χτιστεί πάνω σε τεράστιες πόλεις, και ακριβώς αυτό κάνει την επιλογή ευανάγνωστη: ό,τι αφηγείται μια μητρόπολη έχει διπλωθεί μέσα σε ένα μόνο πρόσωπο. Τα καλώδια, οι οθόνες και οι πινακίδες δεν περικλείουν πια τον άνθρωπο, έχουν περάσει μέσα του.

Αυτή η μετατόπιση αλλάζει τα πάντα για τον τοίχο. Μια θέα της πόλης σκάβει την επιφάνεια, ανοίγει μια φυγή, απαιτεί απόσταση και μεγάλη έκταση για να αναπνεύσει. Ένα μετωπικό πρόσωπο δεν σκάβει τίποτα: προχωρά. Αυτοί οι καμβάδες τοποθετούνται επομένως εκεί όπου δεν θα τολμούσε κανείς ένα πανόραμα, σε μια στενή επιφάνεια ανάμεσα σε δύο πόρτες, στη γωνία ενός διαδρόμου, στον τοίχο απέναντι σε ένα μικρό γραφείο. Δεν μεγαλώνουν το δωμάτιο, το κατοικούν, και ένας μόνος είναι αρκετός για να δώσει παρουσία σε μια άχαρη επιφάνεια.

Γιατί αυτός ο ψηλός μαύρος γιακάς και το βλέμμα καρφωμένο μετωπικά;

Αυτά τα πρόσωπα δεν χαμογελούν, δεν στρέφονται, δεν παίζουν τίποτα. Οι πίνακες cyberpunk που συγκεντρώνονται εδώ δανείζονται τη στάση τους από τις εικόνες ταυτοποίησης: φωτογραφία εγγράφων, ανθρωπομετρικό πίνακα, πορτρέτο αρχείου, όψη από μπροστά, ώμοι κομμένοι, κανένα αντικείμενο που να λέει ποιος είναι κανείς. Το σκούρο κλειστό ένδυμα, συχνά ψηλός γιακάς, σβήνει τα τελευταία σημάδια: ούτε εποχή, ούτε επάγγελμα, ούτε βαθμός. Μένει μόνο ένα πρόσωπο προς κατάταξη, και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο θέμα του είδους.

Αυτή η μετωπικότητα παράγει ένα πολύ συγκεκριμένο αποτέλεσμα μόλις κρεμαστεί ο καμβάς. Ένα προφίλ ή ένα τρίτο του προσώπου αφήνει το βλέμμα να γλιστρήσει προς το εκτός πλαισίου· μια μετωπική στάση καρφώνει τα μάτια μέσα στα δικά σας και δεν τα αφήνει. Τοποθετημένοι απέναντι από μια είσοδο, αυτοί οι καμβάδες υποδέχονται κυριολεκτικά: κοιτάζουν αυτόν που ανοίγει την πόρτα. Τοποθετημένοι στο πλάι, πάνω από μια καρέκλα ή έναν πάγκο, γίνονται παρουσία στο όριο του οπτικού πεδίου, που την αισθάνεσαι χωρίς ποτέ να την κοιτάξεις κατάματα.

Το ραγισμένο μάτι, σημείο θραύσης των πινάκων cyberpunk

Υπάρχει πάντα ένα σημείο από το οποίο η εικόνα χαλαρώνει, και σε αυτούς τους πίνακες cyberpunk είναι το μάτι. Μια ρωγμή το διασχίζει, μια λάμψη ανάβει μέσα του, το χρωματικό στρώμα εκτροχιάζεται εκεί περισσότερο απ' ό,τι αλλού. Η επιλογή δεν είναι τυχαία: για αιώνες η ζωγραφική έκανε το μάτι έδρα της ψυχής, το σημείο όπου κάποιος ελέγχει αν ένα πορτρέτο είναι κατοικημένο. Ραγίζοντάς το, αυτοί οι καμβάδες στοχεύουν ακριβώς το σημείο όπου αναζητείται η παρουσία και τοποθετούν εκεί κάτι άλλο, έναν φακό, ένα φως, μια νυχτερινή λυχνία.

Για όποιον τους κρεμάει, αυτό το μάτι γίνεται το σημείο αγκύρωσης ολόκληρης της επιφάνειας. Το βλέμμα του επισκέπτη ακολουθεί πάντα την ίδια διαδρομή: σαρώνει τις έγχρωμες ζώνες, ανεβαίνει προς τα μάτια, προσκρούει στη ρωγμή, ξεκινά ξανά. Αυτός ο κύκλος εμποδίζει τον καμβά να φθαρεί, ενώ μια εικόνα που παραδίδεται με μια ματιά παύει γρήγορα να υπάρχει σε έναν τοίχο. Κρεμάστε τα στο ύψος του βλέμματος και όχι από ψηλά : πολύ ψηλά, η ρωγμή κλείνει οπτικά και ο καμβάς χάνει το σημείο θραύσης του.

Ζώνες, θραύσματα και χαραγμένα σύμβολα: ο μηχανισμός των πινάκων cyberpunk

Οριζόντιες ζώνες που μετατοπίζουν το πρόσωπο κατά ένα σκαλί

Σχεδόν σε όλους τους πίνακες cyberpunk αυτής της σειράς το πρόσωπο διασχίζεται από οριζόντιες ζώνες που το μετατοπίζουν, το χρωματίζουν διαφορετικά, το διακόπτουν απότομα. Αυτή η κοπή προέρχεται από μια συγκεκριμένη μηχανή: η τηλεοπτική εικόνα χτίζεται γραμμή προς γραμμή, και η μαγνητική ταινία που τη φέρει φθείρεται. Ένα σφάλμα ανάγνωσης, και η γραμμή πηδά, γλιστρά, αλλάζει χρώμα. Αυτό που ζωγραφίζουν αυτοί οι καμβάδες είναι ένα δευτερόλεπτο βλάβης, μια στιγμή τόσο σύντομη που κανένα μάτι δεν την είδε ποτέ πραγματικά, εδώ συγκρατημένη και ακινητοποιημένη.

Αυτός ο οριζόντιος ρυθμός επιφέρει άμεσες οπτικές συνέπειες. Οι ζώνες αντιφάσκουν με το κάθετο format του πορτρέτου και δημιουργούν μια μόνιμη ένταση ανάμεσα στο πρόσωπο που ανεβαίνει και στις γραμμές που το τέμνουν· το βλέμμα δεν μπορεί να ξεκουραστεί, κατεβαίνει σκαλί σκαλί. Σε έναν τοίχο, αυτές οι οριζόντιες γραμμές βρίσκουν συμμάχους: τη γραμμή ενός ραφιού, την ακμή ενός χαμηλού επίπλου, το πλαίσιο μιας πόρτας. Ευθυγραμμίστε τες και ο καμβάς αγκυροβολεί · μετατοπίστε τον εσκεμμένα και ολόκληρο το δωμάτιο μοιάζει να έχει πηδήξει ένα σκαλί.

Ορθογώνια θραύσματα, ποτέ σκισμένα κομμάτια

Προσέξτε πώς σπάει το πρόσωπο σε αυτούς τους πίνακες cyberpunk: ποτέ σε ανώμαλα θραύσματα, πάντα σε καθαρά ορθογώνια, ευθυγραμμισμένα πάνω σε ένα αόρατο πλέγμα. Μπεζ πλάκες αποσπώνται από το μάγουλο και τον κρόταφο, γλιστρούν λίγα χιλιοστά, διατηρούν τις ορθές γωνίες τους. Αυτή η κανονικότητα προδίδει τη μηχανή: ένα χέρι σπάει σύμφωνα με καμπύλες, ένας υπολογισμός σπάει σύμφωνα με ένα πλέγμα. Οι ζωγράφοι που ήδη τεμάχιζαν το πορτρέτο σε επίπεδα πριν από έναν αιώνα έπαιρναν ζωντανά κομμάτια· εδώ, τα κομμάτια υπακούουν.

Αυτό το πλέγμα είναι επίσης που κάνει τον καμβά βιώσιμο στην καθημερινότητα. Μετρήστε τις πλάκες: επαναλαμβάνονται, απαντούν η μία στην άλλη από κρόταφο σε κρόταφο, διατηρούν την ίδια απόσταση. Μια απλώς φθαρμένη εικόνα κουράζει· ένα πρόσωπο ξαναχτισμένο σύμφωνα με έναν κανόνα διαβάζεται ξανά. Με το να περνάς μπροστά του συνεχώς, παύεις να βλέπεις ένα ατύχημα και ακολουθείς μια κατασκευή: εντοπίζεις την πλάκα που λείπει στο πηγούνι, εκείνη που γλίστρησε πολύ ψηλά στο μέτωπο, και ο καμβάς σε κρατά ακόμη να ψάχνεις μήνες αργότερα.

Τι λένε τα χαραγμένα σύμβολα πάνω στα θραύσματα αυτών των πινάκων cyberpunk;

Ανάμεσα σε δύο μπεζ κομμάτια εμφανίζονται σημάδια: γραμμές, εγκοπές, χαρακτήρες που μοιάζουν με γραφή χωρίς ποτέ να γίνονται γραφή. Οι πίνακες cyberpunk αυτής της συλλογής ολισθαίνουν έτσι κείμενο μέσα στο δέρμα, σαν μια ένδειξη που ανεβαίνει στην επιφάνεια ενός προσώπου. Η ζωγραφική έγραφε πάντα πάνω στις εικόνες της, λατινικές επιγραφές, πανό, κάρτες, αλλά αυτές χρησίμευαν για να ονομάζουν. Εδώ το σύμβολο παραμένει εκ κατασκευής δυσανάγνωστο : δείχνει ότι ένα σύστημα μιλά, χωρίς ποτέ να αποκαλύπτει τι λέει.

Αυτή η δυσαναγνωσιμότητα λειτουργεί ως κινητήρας προσοχής. Μπροστά σε μια καθαρή επιγραφή, διαβάζεις και προχωράς· μπροστά σε ένα σύμβολο που δεν μπορείς να λύσεις, επιστρέφεις, συγκρίνεις, ψάχνεις μια κανονικότητα. Αυτοί οι καμβάδες ανταμείβουν λοιπόν την προσέγγιση: από τρία μέτρα βλέπεις ένα θολό πρόσωπο· από πενήντα εκατοστά ανακαλύπτεις ένα αλφάβητο χαραγμένο μέσα στην έγχρωμη ύλη. Κρεμάστε τους εκεί όπου περνά κανείς κοντά στον τοίχο, έναν διάδρομο, μια είσοδο, την πλάτη μιας βιβλιοθήκης, και όχι ψηλά σε μια επιφάνεια που κανείς δεν πλησιάζει ποτέ.

Συχνές ερωτήσεις για τον πίνακα cyberpunk

Γιατί αυτά τα πρόσωπα φαίνονται φθαρμένα ενώ το θέμα παραπέμπει στην υψηλή τεχνολογία;

Επειδή το καινούργιο δεν εμφανίζεται πουθενά σε αυτούς τους καμβάδες: η άκρη των ζωνών αιμορραγεί, το μάτι είναι σχισμένο. Αυτό το είδος δεν γιόρτασε ποτέ την τεχνική επίδοση, αφηγείται μηχανές που γερνούν στα χέρια απλών ανθρώπων. Αυτά τα πορτρέτα δεν δείχνουν μια καινούργια οθόνη αλλά μια οθόνη που αποκολλάται, όχι ένα λείο δέρμα αλλά ένα δέρμα ραβδωτό από οριζόντιες ζώνες. Η φθορά γίνεται το πραγματικό θέμα: μέσα από το ελάττωμα το ανθρώπινο παραμένει ορατό κάτω από το ψηφιακό στρώμα.

Τι διακρίνει αυτά τα πορτρέτα από μια νυχτερινή θέα μητρόπολης με νέον;

Όλη τους η σχέση με τον τοίχο. Μια νυχτερινή πόλη δουλεύει σε βάθος, με προοπτική, ορίζοντα και αντανακλάσεις, και απαιτεί απόσταση για να εκτιμηθεί. Αυτά τα πρόσωπα δεν προσφέρουν κανένα βάθος: έρχονται στο πρώτο επίπεδο και κοιτούν ευθεία μπροστά, ώμοι κομμένοι, μαύρο φόντο χωρίς ορίζοντα. Τα κρεμάμε λοιπόν σε στενούς χώρους όπου ένα πανόραμα θα χανόταν, και διαβάζονται σε ένα δευτερόλεπτο, ενώ μια πόλη ζητά να σταθείς και να την εξερευνήσεις. Ίδιο φαντασιακό, δύο αντίθετες χρήσεις.

Σε ποιους απευθύνονται πραγματικά αυτά τα θολωμένα πορτρέτα τυρκουάζ και ματζέντα;

Σε όσους αναγνωρίζουν την αποκόλληση μιας παλιάς κασέτας ή μιας κακοκατευθυνμένης κεραίας, και εκεί ακούν νοσταλγία αντί για αποτυχία. Σε όσους προτιμούν ένα πρόσωπο από ένα τοπίο, αλλά κρίνουν το παλιό πορτρέτο υπερβολικά σεμνό. Σε όσους, επίσης, ζουν μπροστά σε οθόνες και το αναγνωρίζουν. Αυτά τα ψυχρά χρώματα αναζητούν τα σκούρα εσωτερικά, ανθρακί ή κάρβουνο, μέσα στα οποία οι απαλές εικόνες καταλήγουν πάντα να εξαφανίζονται.