Πίνακας Χρυσάνθεμο

Τι αφηγείται η σπείρα των πετάλων στους Πίνακες Χρυσάνθεμο

Γιατί τα πέταλα τυλίγονται προς την καρδιά σε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμο ;

Πλησιάστε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμο και κοιτάξτε το κέντρο του άνθους: τα πέταλα δεν είναι ποτέ τοποθετημένα επίπεδα, τυλίγονται σαν χωνάκι και γυρίζουν προς τη μέση σαν σπείρα που κλείνει. Δεν πρόκειται για ευκολία ζωγράφου. Αυτό που θεωρούμε ένα μοναδικό άνθος είναι στην πραγματικότητα ένα κεφάλι ανθέων, μια συγκέντρωση εκατοντάδων μικρών ανθέων σε γλωσσίδα, και αιώνες καλλιεργητικής επιλογής ευνόησαν τις ποικιλίες με καμπύλα πέταλα, των οποίων κάθε γλωσσίδα γέρνει προς τα μέσα. Ο καμβάς απλώς ακολουθεί μια αρχιτεκτονική που οι κηπουροί έφτιαξαν με υπομονή.

Αυτή η στροφή αλλάζει τον τρόπο που βλέπει κανείς τον τοίχο. Ένα λουλούδι ανοιχτό επίπεδα διασκορπίζει το βλέμμα προς τις ακτίνες του· εδώ, κάθε πέταλο επιστρέφει στο κέντρο, και το μάτι γυρίζει αντί να γλιστράει. Αυτό δίνει σε αυτούς τους καμβάδες τη σπειροειδή ανάγνωσή τους, πιο αργή, σχεδόν υπνωτική, που εξηγεί γιατί τους προσέχει κανείς ακόμα και μετά από εβδομάδες συμβίωσης. Σε ένα δωμάτιο όπου απλώς περνάμε, κρατούν το βλέμμα λίγα δευτερόλεπτα παραπάνω από το συνηθισμένο, και αυτά τα δευτερόλεπτα αρκούν για να αλλάξουν την ατμόσφαιρα ενός τμήματος τοίχου.

Σε αυτούς τους καμβάδες, το στέλεχος γέρνει προς την πιο βαριά κεφαλή

Τίποτα δεν ανεβαίνει ίσιο στους Πίνακες Χρυσάνθεμο: τα στελέχη γέρνουν, διασταυρώνονται σε σχήμα X, βγαίνουν μερικές φορές από το κάδρο από κάτω, και το άνθος κοιτάζει λοξά αντί για εμάς. Ακολουθήστε ένα στέλεχος με το βλέμμα· σας οδηγεί πάντα σε μια κεφαλή πολύ βαριά για αυτό — είναι το φυτό που ορίζει, καθώς η παραδοσιακή καλλιέργεια αφαιρεί τους δευτερεύοντες οφθαλμούς για να συγκεντρώσει όλο τον χυμό σε ένα μόνο άνθος. Οι ζωγράφοι έκαναν αυτόν τον περιορισμό αρχή: αυτές οι διαγώνιες δίνουν στους καμβάδες μια κίνηση που τα κάθετα λουλούδια δεν θα είχαν ποτέ.

Τα λοβωτά φύλλα, η μόνη σκοτεινή ζώνη του Πίνακα Χρυσάνθεμο

Έρχεται κανείς για το λουλούδι, μένει για τα φύλλα. Σε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμο είναι βαθιά λοβωτά, σχεδόν σχισμένα, και οι ζωγράφοι τα αποδίδουν είτε ως σκούρες σιλουέτες, είτε σε ένα γαλαζωπό πράσινο που εμφανίζεται μόνο κόντρα στο φως. Αυτή η κοπή είναι η βοτανική υπογραφή του φυτού: επιτρέπει να το αναγνωρίσει κανείς ακόμα και χωρίς ούτε ένα άνθος ανοιχτό. Στον καμβά παίζει άλλον ρόλο: παρέχει το μερίδιο σκιάς και νευρικότητας που εμποδίζει τα ροζ και τα μοβ να γλυκαθούν, και δομεί την εικόνα όπως θα το έκανε ένα σχέδιο με γραμμές.

Τι χρωστούν οι Πίνακες Χρυσάνθεμο στα βοτανικά ιστολόγια

Από πού προέρχεται αυτό το μπεζ παλιού χαρτιού που επανέρχεται από Πίνακα Χρυσάνθεμο σε Πίνακα Χρυσάνθεμο;

Ούτε βάζο, ούτε τραπέζι, ούτε σκιά: σε καλό μισό των Πινάκων Χρυσάνθεμο, το άνθος επιπλέει σε ένα ελαφρώς άνισο μπεζ, διάστικτο με ανοιχτόχρωμες κηλίδες και ορατές ίνες, σαν φύλλο που έμεινε πολύ καιρό αποθηκευμένο. Κοιτάξτε τις άκρες: το χρώμα σκουραίνει λίγο, ακριβώς όπως ένα χαρτί που κιτρινίζει από το φως. Αυτό το φόντο δεν είναι διακοσμητικό, παραπέμπει στα κηπουρικά αρχεία του 19ου αιώνα, όπου κάθε νέα ποικιλία καταγραφόταν με το χέρι, και τοποθετεί το άνθος σε μια σελίδα αντί για ένα δωμάτιο.

Αυτές οι κεφαλές είναι ζωγραφισμένες επίπεδα, ποτέ σε προοπτική

Υπάρχει σε αυτούς τους Πίνακες Χρυσάνθεμο κάτι ισοπεδωμένο, με την καλή έννοια. Τα στελέχη απλώνονται στο ίδιο επίπεδο, τα φύλλα παρουσιάζονται κατά μέτωπο, το άνθος φαίνεται από τρία τέταρτα ή κατά πρόσωπο αλλά ποτέ σε προοπτική: ακριβώς η θέση στην οποία ένας βοτανολόγος τοποθετεί ένα φυτό πριν το περάσει στην πρέσα. Αυτή η σύμβαση δεν είναι φτωχοποίηση, προέρχεται από μια πειθαρχία — να δείχνεις όλα τα όργανα με μια ματιά — και παράγει εικόνες σπάνιας αναγνωσιμότητας.

Αυτή η επιλογή έχει άμεση συνέπεια σε έναν τοίχο. Μια κλασική νεκρή φύση ανοίγει τον χώρο και απαιτεί απόσταση· αυτοί οι καμβάδες μένουν στην επιφάνεια και διαβάζονται από όσο κοντά θέλει κανείς. Μπορούν λοιπόν να ζήσουν από πολύ κοντά, σε έναν στενό διάδρομο ή σε ένα τμήμα τοίχου ήδη κατειλημμένο, χωρίς η εικόνα να ξεφεύγει. Συμπεριφέρονται λιγότερο σαν ανοιχτό παράθυρο και περισσότερο σαν μεγεθυσμένη σελίδα, και μια σελίδα συνηθίζει να την πλησιάζουμε στα μάτια.

Σκουριά, κρόκος, κρασί-λάσπη: το φθινόπωρο χωρά στη μόνη στεφάνη

Καμία ομίχλη, κανένα καφετί υπόξυλο, κανένα φύλλο στο χώμα: κι όμως οι Πίνακες Χρυσάνθεμο μυρίζουν τέλος χρονιάς. Όλα χωρούν στη ίδια τη στεφάνη. Κοιτάξτε τις αποχρώσεις που κρατούν οι ζωγράφοι — σκουριά, κρόκος, κρασί-λάσπη, κρεμώδες λευκό, ποτέ ένα τρυφερό πράσινο ούτε ροζ της άνοιξης — και έχετε ήδη ολόκληρη την εποχή. Μερικοί καμβάδες πάνε παραπέρα και αφήνουν ένα εξωτερικό πέταλο να καφετίσει μόνο του, στην άκρη της κεφαλής: είναι το μόνο σημάδι του χρόνου που αυτές οι εικόνες επιτρέπουν στον εαυτό τους.

Μαύρα φόντα και προβαλλόμενο μελάνι: το ανατολίτικο μέρος των Πινάκων Χρυσάνθεμο

Γιατί ορισμένοι Πίνακες Χρυσάνθεμο τοποθετούν το λουλούδι σε απόλυτο μαύρο;

Σε αρκετούς Πίνακες Χρυσάνθεμο, το φόντο δεν είναι ένα δωμάτιο βυθισμένο στη σκιά: είναι ένα συμπαγές μαύρο, χωρίς βαθμίδες ούτε πιο ανοιχτή γωνία, πάνω στο οποίο τα ροζ πέταλα και καφέ ξεχωρίζουν σαν σε λάκα. Πλησιάστε και θα δείτε ότι το μαύρο φτάνει στο άνθος χωρίς μετάβαση, χωρίς φωτοστέφανο, σαν να είχε τοποθετηθεί πάνω του η στεφάνη. Είναι η λύση των λακών και των υφασμάτων της Άπω Ανατολής, όπου το σκοτεινό φόντο υπάρχει μόνο για να λάμπει το μοτίβο: εδώ κάνει το λουλούδι σχεδόν φωσφορίζον.

Γιατί το μελάνι πιτσιλάει στη γωνία που είναι άδεια, μακριά από την κεφαλή;

Μια λεκιασμένη γωνία, μερικές ελεύθερες πιτσιλιές μακριά από το άνθος: η χειρονομία επανέρχεται αρκετά συχνά στους Πίνακες Χρυσάνθεμο ώστε να παύσει κανείς να τη βλέπει ως αδεξιότητα. Επαναλαμβάνει δύο συνήθειες της ζωγραφικής με μελάνι, το υπερφορτωμένο πινέλο που αφήνουμε να πέσει και τη σφραγίδα τοποθετημένη σε μια γωνία, που εκ προθέσεως ανισορροπεί το φύλλο. Σε αυτή την παράδοση το κενό δεν είναι ποτέ ουδέτερο: πρέπει να το υπογράψει ένα ατύχημα. Γι' αυτό αυτές οι συνθέσεις φαίνονται να αναπνέουν, ενώ στην πραγματικότητα είναι πολύ δομημένες.

Παλιό ροζ, γη καφέ, κρόκος πορτοκαλί: η παλέτα ενός Πίνακα Χρυσάνθεμο

Τα χρώματα των Πινάκων Χρυσάνθεμο σχηματίζουν μια οικογένεια αμέσως αναγνωρίσιμη: παλιό ροζ, γκρίζο μοβ, καφέ της γης, κρόκος πορτοκαλί, ξεθωριασμένο κίτρινο, σχεδόν ποτέ έντονο κόκκινο ούτε καθαρό μπλε. Βάλτε δύο καμβάδες δίπλα-δίπλα και θα δείτε ότι ακόμα και τα λευκά γέρνουν προς το κρεμ, και ότι κάθε πέταλο σκουραίνει καθώς επιστρέφει προς την καρδιά, σαν το λουλούδι να κρατά τη σκιά του μέσα του. Αυτή η εσωτερική βαθμίδα ξεχωρίζει αυτούς τους καμβάδες από μια παιώνια ή μια παπαρούνα, χτισμένες σε συμπαγείς επιφάνειες.

Σε έναν τοίχο, αυτή η μειωμένη παλέτα συνδυάζεται με σχεδόν ό,τι είναι φυσικό: ανοιχτό ξύλο, κεραμίδι, λινό εκρού, πέτρα. Αποφεύγει την παγίδα του ανθοφόρου πίνακα που φωνάζει, επειδή τα χρώματά του μοιάζουν ήδη ξεθωριασμένα, σαν φιλτραρισμένα από το φως του τέλους της ημέρας. Μπορεί λοιπόν κανείς να κρεμάσει μερικούς σε ένα δωμάτιο ήδη γεμάτο χωρίς να προκαλέσει μάχη χρωμάτων: η γλυκύτητα της όψιμης εποχής λειτουργεί ως συνδετικό ανάμεσα στις αποχρώσεις που υπάρχουν ήδη.

Συχνές ερωτήσεις για τους πίνακες χρυσάνθεμο

Αυτοί οι πίνακες παραπέμπουν απαραίτητα στην Πανάγια και στα λουλούδια των νεκροταφείων;

Στη Γαλλία η σύνδεση υπάρχει: μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο καθιερώθηκε το έθιμο να στολίζονται οι τάφοι με το μοναδικό λουλούδι που ακόμα αντέχει στις αρχές Νοεμβρίου. Όμως κοιτάξτε τι είναι ζωγραφισμένο εδώ: εκραγμένες κεφαλές, ροζ, μοβ και πορτοκαλί, με τυλιγμένα και ακανόνιστα πέταλα, πάνω σε ελεύθερα στελέχη — τίποτα το κοινό με τα πυκνά πομπόν σε γλάστρες που πουλιούνται στις άκρες των δρόμων. Κρεμασμένοι, αυτοί οι καμβάδες διαβάζονται σαν ανθοδέσμη του τέλους της σεζόν, ποτέ σαν ανάμνηση νεκροταφείου.

Πώς διακρίνει κανείς ένα χρυσάνθεμο από μια ντάλια όταν ο καμβάς δεν το ονομάζει;

Πρέπει να προσέξετε τρία πράγματα. Τα πέταλα της ντάλιας είναι μυτερά, άκαμπτα, διατεταγμένα σε κανονική ρόδακα· εκείνα του χρυσάνθεμου τυλίγονται σε μαλακές, συχνά άνισες γλωσσίδες και γυρίζουν προς την καρδιά. Τα φύλλα έπειτα: πλατιά και λεία στην ντάλια, βαθιά λοβωτά και λίγο γκριζωπά στο χρυσάνθεμο. Και το στέλεχος, τέλος, ίσιο και σαρκώδες από τη μία πλευρά, λεπτό και γερμένο από την άλλη, συχνά διακλαδισμένο σε μικρές ομάδες από δύο ή τρία άνθη. Αυτοί οι καμβάδες επιβεβαιώνουν κάθε φορά τη δεύτερη απάντηση.

Τα ιαπωνίζοντα μοτίβα αυτής της συλλογής σημαίνουν ότι το λουλούδι προέρχεται από την Ιαπωνία;

Η επεξεργασία προέρχεται από την Ιαπωνία, το φυτό από την Κίνα. Αυτό που βλέπετε σε αυτούς τους καμβάδες — επίπεδο φόντο χωρίς βάθος, πλήρης απουσία προβαλλόμενης σκιάς, άνθος κομμένο σαν μοτίβο υφάσματος — είναι οπτική γραμματική ιαπωνική, αυτή των κιμονό και των λακών. Το ίδιο το λουλούδι καλλιεργούνταν στην Κίνα πολύ πριν φτάσει στο αρχιπέλαγος, όπου έγινε αυτοκρατορικό έμβλημα. Με άλλα λόγια: σελιδοποίηση ιαπωνική, θέμα κινέζικο, και μια συλλογή που τα αναγνωρίζει και τα δύο.