Πίνακας Χρυσάνθεμο

Τι λέει το σπιράλ των πεταλών στους Πίνακες Χρυσάνθεμου

Γιατί τα πέταλα τυλίγονται προς την καρδιά σε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμου;

Πλησιάστε σε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμου και κοιτάξτε το κέντρο του λουλουδιού: τα πέταλα δεν είναι ποτέ επίπεδα, τυλίγονται σαν κώνους και μπαίνουν προς τη μέση σαν ένα σπιράλ που κλείνει. Δεν είναι μια ευκολία ζωγράφου. Αυτό που παίρνετε για ένα μοναδικό λουλούδι είναι στην πραγματικότητα ένα τσαμπί, μια συναρμολόγηση εκατοντάδων μικρών λουλουδιών σε γλώσσες, και αιώνες επιλογής κηπουρικής έχουν προτιμήσει τις ποικιλίες που λέγεται ότι είναι κυρτές, όπου κάθε γλώσσα κυρτώνεται προς το εσωτερικό. Η ζωγραφιά δεν κάνει τίποτα άλλο από το να ακολουθεί μια αρχιτεκτονική που κηπουροί έχουν υπομονετικά κατασκευάσει.

Αυτό το τύλιγμα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κοιτάμε τον τοίχο. Ένα λουλούδι ανοιχτό πλατιά διασπείρει το βλέμμα στις ακτίνες του. Εδώ, κάθε πέταλο επαναφέρει το βλέμμα στο κέντρο, και το μάτι στρίβει αντί να γλιστρά. Αυτό είναι που δίνει σε αυτές τις τοιχογραφίες τους αναγνώσεις σε σπιράλ, πιο αργές, σχεδόν υπνωτικές, και που εξηγεί γιατί τις παρατηρείτε ακόμα μετά από εβδομάδες συνύπαρξης. Σε ένα δωμάτιο όπου απλώς περνάτε, συγκρατούν μερικά δευτερόλεπτα περισσότερο από το μέσο όρο, και αυτά τα δευτερόλεπτα αρκούν για να αλλάξουν την ατμόσφαιρα ενός τμήματος τοίχου.

Σε αυτές τις τοιχογραφίες, ο βλαστός λυγίζει προς την πλευρά του βαρύτερου τσαμπιού

Τίποτα δεν στέκεται ευθεία στους Πίνακες Χρυσάνθεμου: τα στελέχη γέρνουν, διασταυρώνονται σε Χ, βγαίνουν μερικές φορές έξω από το πλαίσιο από κάτω, και το άνθος κοιτάζει διαγώνια αντί να κοιτάζει εμάς. Ακολουθήστε ένα στέλεχος με το βλέμμα σας, σας οδηγεί πάντα σε ένα σέπαλο πολύ μεγάλο για αυτό — είναι το φυτό που κυριαρχεί, η παραδοσιακή καλλιέργεια καταστέλλοντας τους δευτερεύοντες βρόγχους για να συγκεντρώσει όλο τον χυμό σε ένα μόνο άνθος. Οι ζωγράφοι έχουν κάνει αυτόν τον περιορισμό αρχή: αυτές οι διαγώνιοι δίνουν στους καμβάδες μια κίνηση που τα κάθετα λουλούδια δεν θα είχαν ποτέ.

Τα αιχμαδοειδή φύλλα, η μόνη σκοτεινή περιοχή του Πίνακα Χρυσάνθεμου

Έρχεσαι για το άνθος, μένεις για τα φύλλα. Σε έναν Πίνακα Χρυσάνθεμου, είναι βαθιά λοβωμένα, σχεδόν ψαλιδισμένα, και οι ζωγράφοι τα αντιμετωπίζουν είτε ως σκοτεινές σιλουέτες, είτε σε ένα γαλάζιο πράσινο που εμφανίζεται μόνο σε αντίθεση. Αυτή η κοπή είναι το βοτανικό χαρακτηριστικό του φυτού: επιτρέπει να αναγνωριστεί ακόμη και χωρίς ένα μόνο άνθος ανοιχτό. Στον καμβά, παίζει έναν άλλο ρόλο: παρέχει το μερίδιο σκιάς και νευρικότητας που εμποδίζει τις ρόζες και τις μωβ να γίνουν γλυκές, και δομεί την εικόνα όπως θα έκανε ένα σχέδιο με γραμμή.

Αυτό που οφείλουν οι Πίνακες Χρυσάνθεμου στις φυτικές πινακίδες

Από πού προέρχεται αυτό το μπεζ του παλιού χαρτιού που επιστρέφει από έναν Πίνακα Χρυσάνθεμου σε έναν άλλο;

Χωρίς βάζο, χωρίς τραπέζι, χωρίς σκίαση: σε ένα καλό μισό των Πινάκων Χρυσάνθεμου, το άνθος επιπλέει σε ένα ελαφρώς ανομοιόμορφο μπεζ, διάσπαρτο με ανοιχτές κηλίδες και ορατές ίνες, σαν ένα φύλλο που έμεινε πολύ καιρό αποθηκευμένο. Κοίτα τα άκρα: το χρώμα σκουραίνει λίγο εκεί, ακριβώς όπως ένα χαρτί που έχει κιτρινίσει από το φως. Αυτό το φόντο δεν είναι διακοσμητικό, αναφέρει τις φυτικές συλλογές του 19ου αιώνα όπου κάθε νέα ποικιλία καταγράφηκε με το χέρι, και εγκαθιστά το άνθος σε μια σελίδα παρά σε ένα δωμάτιο.

Αυτά τα σέπαλα ζωγραφίζονται επίπεδα, δεν έχουν δει ποτέ σε προοπτική

Υπάρχει κάτι επίπεδο σε αυτούς τους Πίνακες Χρυσάνθεμου, με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Τα στελέχη απλώνονται σε ένα μόνο επίπεδο, τα φύλλα παρουσιάζονται μπροστά, το άνθος φαίνεται σε τρεις γωνίες ή από μπροστά αλλά ποτέ σε προοπτική: ακριβώς η θέση στην οποία ένας βοτανολόγος τοποθετεί ένα φυτό πριν το γλιστρήσει κάτω από μια πρέσα. Αυτή η σύμβαση δεν είναι μια φτωχοποίηση, προέρχεται από μια πειθαρχία — να δείχνει όλα τα όργανα με μια ματιά — και παράγει εικόνες σπάνιας αναγνωσιμότητας.

Αυτή η επιλογή έχει άμεση συνέπεια σε έναν τοίχο. Μια κλασική νεκρή φύση χαράζει τον χώρο και απαιτεί απόσταση? αυτοί οι καμβάδες παραμένουν στην επιφάνεια και διαβάζονται όσο κοντά θέλετε. Μπορείτε λοιπόν να τους ζήσετε από κοντά, σε έναν στενό διάδρομο ή σε ένα τμήμα τοίχου που ήδη καταλαμβάνεται, χωρίς να κρυφτεί η εικόνα. Συμπεριφέρονται λιγότερο σαν ένα ανοιχτό παράθυρο και περισσότερο σαν μια μεγαλωμένη σελίδα, και μια σελίδα, πλησιάζει τα μάτια.

Σκουριά, σαφράν, μούρτο: το φθινόπωρο βρίσκεται στην ίδια την κορώνα

Καμία ομίχλη, κανένα κοκκινωπό υπόφυτο, κανένα φύλλο στο έδαφος: και όμως οι Πίνακες Χρυσάνθεμου μυρίζουν το τέλος του χρόνου. Όλα βρίσκονται στην ίδια την κορώνα. Κοιτάξτε τις αποχρώσεις που συγκρατούν οι ζωγράφοι — σκουριά, σαφράν, μούρτο, κρεμώδες λευκό, ποτέ απαλό πράσινο ή άνοιξη ροζ — και έχετε ήδη ολόκληρη την εποχή. Μερικοί καμβάδες πηγαίνουν περισσότερο και αφήνουν ένα εξωτερικό πέταλο να καφέσει μόνο του, στην άκρη του σέπαλου: είναι το μόνο σημάδι χρόνου που επιτρέπουν σε αυτές τις εικόνες.

Μαύρα φόντα και προβαλλόμενο μελάνι: το ανατολίτικο μερίδιο των Πινάκων Χρυσάνθεμου

Γιατί ορισμένοι Πίνακες Χρυσάνθεμου τοποθετούν το άνθος σε ένα απόλυτο μαύρο;

Σε αρκετούς πίνακες Χρυσάνθεμου, το φόντο δεν είναι ένα κομμάτι βυθισμένο στο σκοτάδι: είναι ένα συμπαγές μαύρο, χωρίς κλίσεις ή πιο φωτειρές γωνίες, σε αντίθεση με το οποίο τα πέταλα ροζ και καφέ ξεχωρίζουν σαν σε λακέρωμα. Πλησιάστε και θα δείτε ότι το μαύρο σταματάει στο άνθος χωρίς μετάβαση, χωρίς φωτοστέφανο, σαν να είχε τοποθετηθεί πάνω σε αυτό. Αυτή είναι η λύση των λακών και των υφασμάτων της Ανατολικής Ασίας, όπου το σκοτεινό φόντο υπάρχει μόνο για να κάνει το μοτίβο να λάμπει: εδώ, κάνει το άνθος να φαίνεται σχεδόν φωσφορίζον.

Γιατί το μελάνι στάζει στην άδεια γωνία, μακριά από τον πυρήνα;

Μια γωνία λερωμένη, μερικές ελεύθερες ρίψεις μακριά από το άνθος: η κίνηση επιστρέφει αρκετά συχνά στους πίνακες Χρυσάνθεμου ώστε να σταματήσουμε να το βλέπουμε ως αδεξιότητα. Αναπαράγει δύο συνήθειες της ζωγραφικής με μελάνι, το πολύ φορτωμένο πινέλο που αφήνεται να πέσει και το σφραγίδιο τοποθετημένο σε μια γωνία, που ισορροπεί σκόπιμα το φύλλο. Σε αυτή την παράδοση, το κενό δεν είναι ποτέ ουδέτερο: πρέπει να έρθει ένα ατύχημα να το υπογράψει. Γι' αυτό και αυτές οι συνθέσεις φαίνονται να αναπνέουν ενώ στην πραγματικότητα είναι πολύ δομημένες.

Παλαι ροζ, γήινο καφέ, σαφράν πορτοκαλί: η γκάμα ενός πίνακα Χρυσάνθεμου

Τα χρώματα των πινάκων Χρυσάνθεμου σχηματίζουν μια οικογένεια που αναγνωρίζεται αμέσως: παλαι ροζ, αιθάριος μωβ, γήινο καφέ, σαφράν πορτοκαλί, παλιό κίτρινο, σχεδόν ποτέ έντονο κόκκινο ή καθαρό μπλε. Βάλτε δύο καμβάδες δίπλα-δίπλα και θα δείτε ότι ακόμη και τα λευκά έχουν μια κρεμώδη απόχρωση, και ότι κάθε πέταλο σκουραίνει καθώς μπαίνει προς την καρδιά, σαν να κράταγε το άνθος τη σκιά του μέσα. Είναι αυτή η εσωτερική κλίμακα που διακρίνει αυτούς τους καμβάδες από ένα γεράνι ή ένα ρούμι, που βασίζονται σε έντονες περιοχές.

Σε έναν τοίχο, αυτή η αποχρωματισμένη γκάμα ταιριάζει με σχεδόν τα πάντα από τη φύση: ανοιχτό ξύλο, κεραμίδι, λινό μπεζ, πέτρα. Αποφεύγει τον παγκόσμιο πινάκα με λουλούδια που ουρλιάζει, επειδή τα χρώματά του φαίνονται ήδη περασμένα, σαν να έχουν φιλτραριστεί από ένα φως του σούρουπου. Μπορείτε λοιπόν να το κρεμάσετε σε ένα ήδη καλά γεμάτο δωμάτιο χωρίς να προκαλέσετε μια μάχη χρωμάτων: η μαλακότητα του φθινοπώρου λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των ήδη παρόντων αποχρώσεων.

Συχνές ερωτήσεις σχετικά με τους πίνακες χρυσάνθεμου

Ανακαλούν αυτοί οι πίνακες αναπόφευκτα την Ημέρα των Ψυχών και τα λουλούδια του νεκροταφείου;

Στην Ελλάδα, η σύνδεση υπάρχει: μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, έγινε συνήθεια να διακοσμούνται οι τάφοι με το μόνο λουλούδι που ήταν ακόμα ανθεκτικό στις αρχές του Νοεμβρίου. Αλλά δείτε τι ζωγραφίζεται εδώ: ανθισμένα, ροζ, μωβ και πορτοκαλί πέταλα, με κυλιόμενα και ακανόνιστα φύλλα, που φέρουν ελεύθερα στελέχη — τίποτα κοινό με τους σφιχτούς κύκλους σε γλάστρες που πωλούνται στην άκρη των δρόμων. Όταν κρεμιούνται, αυτοί οι πίνακες διαβάζονται ως ένα μπουκέτο φθινοπώρου, ποτέ ως μια ανάμνηση νεκροταφείου.

Πώς να ξεχωρίσετε ένα χρυσάνθεμο από ένα δαχίλιο όταν ο καμβάς δεν το αναφέρει;

Πρέπει να κοιτάξετε τρία πράγματα. Τα πέταλα του δαχιλίου είναι αιχμηρά, άκαμπτα, διατεταγμένα σε μια τακτική ροζέτα· τα πέταλα του χρυσανθέμου τυλίγονται σε εύκαμπτες λωρίδες, συχνά άνισες, και μπαίνουν προς την καρδιά. Τα φύλλα στη συνέχεια: φαρδιά και λεία στο δαχίλιο, βαθιά λοβοποιημένα και λίγο γκρίζα στο χρυσάνθεμο. Το στέλεχος τέλος, ίσιο και σαρκώδες από τη μία πλευρά, λεπτό και κεκλιμένο από την άλλη, συχνά διακλαδισμένο σε μικρές ομάδες δύο ή τριών λουλουδιών. Αυτοί οι πίνακες ελέγχουν κάθε φορά τη δεύτερη απάντηση.

Θέλουν να πουν τα ιαπωνικά μοτίβα αυτής της συλλογής ότι το λουλούδι προέρχεται από την Ιαπωνία;

Η επεξεργασία προέρχεται από την Ιαπωνία, το φυτό από την Κίνα. Αυτό που βλέπετε σε αυτούς τους πίνακες — ομοιόμορφος φόντος χωρίς βάθος, πλήρης απουσία σκίασης, άνθος καδραρισμένο σαν σχέδιο υφάσματος — είναι μια ιαπωνική οπτική γραμματική, αυτή των κιμονό και των λακών. Το άνθος, μάλιστα, καλλιεργήθηκε στην Κίνα πολύ πριν φτάσει στο αρχιπέλαγος, όπου έγινε αυτοκρατορικό έμβλημα. Με άλλα λόγια: ιαπωνική διάταξη, κινεζικό θέμα, και μια συλλογή που αποδέχεται και τα δύο.