Obraz Dia de los Muertos

Pomarańcz, turkus i złoto: paleta obrazów Dzień Zmarłych ma konkretne pochodzenie

Ten pomarańczowy kolor, który wieńczy czaszki, to ten z cempasúchil na ołtarzach

Zwróć uwagę, co dominuje w obrazach Dzień Zmarłych: gęsty, lekko rudawy pomarańcz, nigdy pastelowy. Nie pozostaje on na dnie. Tworzy wieńce umieszczone na głowach, wypełnia orbitki ściśle ułożonymi płatkami, opada w girlandę wzdłuż ramion i brzegów kapelusza. Ten pomarańcz pochodzi z prawdziwego kwiatu: cempasúchil, aksamitka indyjska z meksykańskich targowisk, która jest układana garściami na ołtarzach w listopadzie i zrywana z grobu do progu, aby prowadzić zmarłych. Na tych obrazach robi to, co kwiat robi na zewnątrz: przyciąga wzrok, a następnie kieruje go na twarz.

Turkus czaszek z kwiecistymi nie jest fantazją malarza

Na obrazach Dzień Zmarłych turkusowy odcień nie ogranicza się do tła: przybiera postać łusek, płatków, kręgów wokół orbit, bezpośrednio na kości, małymi nakładanymi obok siebie dotykami, które imitują mozaikę. To zbliżenie jest bardzo stare: jeszcze przed współczesnymi świętami meksykańscy złotnicy łączyli czaszki pokryte tysiącami odłamków turkusu, kamienia uważanego za cenniejszego niż złoto. Malowany front, który dziś pokrywa się tym błękitno-zielonym kolorem, odtwarza ten gest bez wypowiadania go, i stąd bierze się powaga tych uśmiechniętych twarzy.

Fiolet kontra złoto, niebieski kontra żółty: obrazy Dzień Zmarłych postępują parami przeciwstawnych kolorów

Zauważa się szczegół, gdy ustawia się kilka obrazów Dzień Zmarłych obok siebie: kolory idą parami, a parami przeciwnych odcieni. Fioletowa lamówka otacza pozłaczoną twarz, ciemnoniebieskie tło sprawia, że wibruje żółty pasek, turkus orbity odpowiada pomarańczowemu płatkowi sąsiadującemu. Nic nie jest tu przypadkowe: to dziedzictwo papel picado, girland z papieru ryżowego wyciętego i zawieszonego nad stołami w listopadzie, oraz lukrowanych cukierków alfeñique. Zawieszone na jasnej ścianie, te pary wykonują tę samą pracę, co girlanda: ożywiają całe pomieszczenie.

Kapelusz, wachlarz i biżuteria na obrazach Dzień Martwych Glów pochodzą prosto z satyry.

Duży, kwiatowy kapelosz tych czaszek pochodzi z karykatury w gazecie.

Prawie wszystkie obrazy Dzień Martwych Glów przedstawiają ten sam element: duży kapelusz z miękkim rondem, tak szeroki, że czasem wystaje poza ramę, obciążony różami, piórami i wstążkami, przechylony na jednej skroni. Nie pochodzi on z żadnej wiejskiej tradycji ludowej. Narodził się na początku XX wieku na tanim papierze gazetowym pod dłutem José Guadalupe Posada, który włożył czaszkę na kość w najnowszym europejskim stylu, aby wyśmiać Meksykanki odrzucające swoje pochodzenie. To, co te obrazy nakładają na czaszkę, to satyrę stałą się symbolem.

Otwarty wachlarz i srebrne zawieszki: te czaszki noszą garderobę Belle Époque.

Rozłożony wachlarz na końcu kościstych palców, okrągłe srebrne zawieszki odbijające światło, wysoka szyja, sukienka wirująca: obrazy Dzień Martwych Glów czerpią garderobę z salonów Porfiriato, tego końca XIX wieku w Meksyku zwróconego ku Paryżowi. Słowo catrín oznaczało eleganckiego mężczyznę, a Catrina to jego wychudzoną wersję. Metal malowany tak starannie nie jest dziełem przypadku: srebro obrabiane w Taxco to zwykły materiał na meksykańską biżuterię. Dlatego też te postacie są ubrane do wyjścia, a nie powróciły z grobu.

W jakim pomieszczeniu obrazy Dzień Martwych Glów w pełnym rzeźbie znajdują swoje miejsce?

Przyjrzałem się bliżej, obrazy Dzień Martwych Glów to portrety reprezentacyjne : twarz zajmuje większość płótna, wzrok pada na wysokości oczu, a zdobienia są traktowane z taką samą starannością, jaką kiedyś rezerwowano dla portretów dworskich. Dzięki temu zaskakująco dobrze pasują do przedpokoju, korytarza lub pokoju gościnnego, gdzie patrzy się na siebie przed wyjściem: pomalowane zdobienia odpowiadają tym, które właśnie dopasowuje się. Postać w kapeluszu witająca cię progu jest lepsza niż wypolerowany krajobraz.

Dlaczego obrazy Dzień Martwych Glów pokazują upiększone twarze zamiast szkieletów?

Pod pomalowaną czaszką, oko pozostało żywe.

Decydującym szczegółem obrazów Dzień Martwych Glów jest niewiele: pod pomalowaną czaszką oko jest żywe. Makijaż kończy się na powiekach, skóra pozostaje widoczna w skroniach, uszyte czarnymi kresem usta pozostają ustami. To osoby przebrane na jedną noc, a nie trupy. Zwyczaj ten jest stosunkowo nowy: malowanie twarzy rozprzestrzeniło się w XX wieku, a następnie podczas dużych miejskich parad, podczas gdy domowe ołtarze sięgają jeszcze głębiej. Dlatego też wisimy portrety z całą obecnością, jaką portret wnosi do pomieszczenia.

Bez klepsydry ani świecy: co obrazy Dzień Martwych Glów nie muszą zawdzięczać vanitasom.

Pomalowana czaszka w Europie towarzyszy klepsydrze, dymiącej świecy i głuchych brązów: poucza. Obrazy Dzień Martwych Glów robią odwrotnie, a to jest widoczne zanim ktokolwiek się zorientuje dlaczego. Czaszka tam jest prosty, w kapeluszu, kwiecista, często wesoła, traktowana w jasnych kolorach bez ponurego cienia. Różnica jest kulturowa: po jednej stronie ostrzeżenie skierowane do żywego, a po drugiej roczna wizyta, którą przygotowuje się z kwiatami, muzyką i potrawami. W domu subtelność ma duże znaczenie: te obrazy nie wprowadzają żadnej uroczystości w pomieszczeniu.

Ciemne tła obrazów Dzień Martwych Glów przypominają czuwanie na cmentarzu.

Dlaczego te wyraziste postacie tak często wyróżniają się na głębokim tle? Ponieważ święto trwa w nocy. Rodziny spędzają noc z 1 na 2 listopada między grobami, w blasku weladoras, tych małych świec zamkniętych w kolorowych lampionach, których płomień rozświetla pomarańcz kwiatów i pozostawia resztę w ciemności. Obrazy Dia de los Muertos powtarzają ten podział: nasycone kolory na środku, ciemność wokół. W słabo oświetlonym salonie lub pod skierowaną lampą nadal działają dokładnie jak czuwanie.

FAQ dotyczące obrazów dia de los muertos

Czy te ozdobne Catriny są zawsze postaciami kobiet?

Prawie zawsze, i od razu to widać: upięty kok, kolczyki, koronowy kołnierzyk, kwiatowy kapelusz. Duży wpływ ma język – śmierć mówi się la muerte żeńskiemu, z przezwiskami takimi jak la Flaca lub la Catrina. Ta ostatnia narodziła się z karykatury mającej na celu przedstawienie handlarki, która marzyła o byciu hiszpańską damą, więc od samego początku była to kobieta. Istnieją rzadkie postacie męskie w kapeluszach na tych płótnach.

Czy te kwiatowe czaszki mogą przestraszyć małe dziecko?

Rzadko, i jest to charakterystyczne dla tego rodzaju obrazowania. Żadna z tych twarzy nie grymasi, nie krwawi ani nie grozi: oczodoły wypełniają płatki, zęby tworzą regularny uśmiech, a kolory są takie jak na przyjęciu urodzinowym. W Meksyku dzieci jedzą cukrowe czaszki z imieniem napisanym na czole. Małolaty najpierw rozpoznają pomalowaną twarz na święcie, podobnie jak na karnawale i zadają pytania zamiast cofać się.

Czy jest niewłaściwe powieszenie kwiatowych czaszek w jadalni?

Wręcz przeciwnie, to prawdopodobnie najbardziej odpowiednie pomieszczenie. Te twarze są malowane frontalnie, na wysokości wzroku, jak ktoś siedzący naprzeciwko. Meksykańskie święto ma miejsce wokół stołu: ustawia się ołtarz z chlebem martwy, owocami i czekoladą, który następnie dzieli rodzina. Jedzenie pod spojrzeniem umarłych nie jest tam niczym dziwnym. Te ozdobne postacie wtedy grają rolę dodatkowych gości.