Reprezentacja niezwykłych zjawisk świetlnych w sztuce

Wszystko zaczyna się w epoce renesansu. Malarze flamandzcy, tacy jak Van Eyck, dokonują odkrycia, które zmieni wszystko: udoskonalone malarstwo olejne. Nagle mogą bawić się światłem naturalnym jak nigdy dotąd. Każdy refleks, każdy cień ożywa pod ich pędzlami dzięki tej rewolucyjnej technice malarskiej.

Potem w XVII wieku pojawia się Caravaggio ze swoim dramatycznym chiaroscuro. Nie maluje on jedynie scen, lecz tworzy silne kontrasty, które poruszają jego obrazy. Światło i cień ścierają się ze sobą, tworząc niemal namacalne napięcie. Rembrandt posuwa tę grę jeszcze dalej: w jego obrazach jasność zdaje się mieć własne życie, krążąc od jednego elementu do drugiego jak niewidzialna postać.

Namalować błyskawicę? To trochę jak próba złapania pioruna w butelkę. Mimo to Giorgione podejmuje to wyzwanie już w 1506 roku w Burzy. Po raz pierwszy w historii zachodniej sztuki błyskawica przecina płótno. To nie tylko szczegół techniczny, lecz prawdziwa rewolucja. Pejzaż atmosferyczny staje się bohaterem, a burza jego chwilą chwały.

Półtora wieku później Nicolas Poussin pisze do przyjaciela malarza, by wyjaśnić swoje podejście: chce przedstawić burzę na lądzie ze wszystkim, co to pociąga za sobą. Wiatr wyjący w głos, powietrze nasycone deszczem, wielokrotne błyskawice. Aby to osiągnąć, artyści rozwijają sprytne sposoby:

• Jaskrawożółta lub biała kreska dla elektrycznego rozdarcia
• Kręte linie sugerujące piorunujący ruch
• Ciemne, głębokie tony dla duszącej atmosfery
• Gwałtowne kontrasty między całkowitą ciemnością a eksplozją jasności

Turner i jego współcześni romantycy rozpuszczą następnie te formy w wirach barw, gdzie wszystko staje się jedynie świetlnym drganiem i surową mocą.

Wybór redakcji

Obraz Bławatki w granatowym i złotym tle - Jasne pole - Edycja Bławatek

232,90€

Odkryj ten obraz

Przez wieki artyści z regionów śródziemnomorskich nigdy nie widzieli zorzy polarnej. Te barwne zjawiska Dalekiej Północy pozostawały poza zasięgiem. Dopiero w XX wieku, wraz z eksploracją terytoriów polarnych, malarze odkrywają ten niebiański balet wśród wyjątkowych zjawisk przyrody.

Jak oddać te falujące draperie? Współcześni artyści znaleźli swoje metody:

• Suche pastele, rozcierane palcem, by stworzyć słynne smugi
• Płynne tusze w odcieniach zieleni, błękitu, różu i fioletu
• Bardzo ciemne tło, które sprawia, że żywe kolory eksplodują
• Kolejne rozmazywania, by naśladować ruch

Sekret? Praca na czerni lub granacie z ultra intensywnymi kolorami: elektryczny turkus, szmaragdowa zieleń, fuksja, głęboki fiolet. To jedyny sposób, by uchwycić tę północną magię, w której niebo wydaje się żyć.

Oto coś zdumiewającego: przez tysiąclecia nikt nie zgadzał się co do kolorów tęczy. Pierwsze malowidła z tęczami w Australii, sprzed ponad 2000 lat, używały tylko żółtego i pomarańczowego. W średniowiecznej Europie były to trzy lub cztery barwy, ale inne u każdego artysty.

Wszystko zmienia się wraz z Isaakiem Newtonem i jego odkryciem widma światła. Siedem kolorów stopniowo staje się normą. Rubens majestatycznie włącza je do swojego Pejzażu z tęczą około 1635 roku. Gerhard Richter w 1970 roku ponownie podejmuje ten motyw w Regenbogen, opartym na zdjęciu, na którym łuk dzieli niebo na dwa odrębne światy.

W XX wieku tęcza staje się niemal abstrakcyjna. Dan Flavin porzuca nawet malarstwo na rzecz kolorowych neonów. Sztuczne światło zastępuje tradycyjne pigmenty w tych współczesnych instalacjach świetlnych.

— Nasz wybór

Obraz Świt nad latarnią – Edycja Morze Pejzaż

233,90€

Obraz Zielony Eden z Tysiącem Wodospadów - Edycja Krajobraz

233,90€

Obraz Ośnieżone góry pod różowymi i fioletowymi żaglami - Płonące niebo - Edycja Zorza polarna

233,90€

William Turner (1775-1851) w pełni zasłużył na swoją przydomek malarza światła. Ten Anglik obsesyjnie zafascynowany zachodami słońca namalował ich setki. W obrazach pejzażowych inspirowanych jego twórczością odnajdujemy tę samą szaloną dążność: uchwycić moment, w którym niebo płonie.

Turner nie stara się kopiować tego, co widzi. Chce przekazać to, co czuje. W jego Sunset z lat 30. XIX wieku formy niemal całkowicie znikają. Pozostają jedynie masy wibrujących barw. Jego techniki impresjonistyczne wyprzedzające epokę ? Cienkie warstwy zachowujące pełną jasność, nowe intensywne pigmenty, takie jak żółcień chromowa, farba nakładana bezpośrednio na wciąż wilgotne płótno oraz białe akcenty w najjaśniejszych miejscach.

• Cienkie warstwy zachowujące pełną jasność
• Nowe intensywne pigmenty, jak żółcień chromowa
• Farba nakładana bezpośrednio na wciąż wilgotne płótno
• Ostateczne akcenty czystej bieli w najjaśniejszych miejscach

Monet zainspiruje się tym przy swoim słynnym Wschodzie słońca z 1874 roku. Ta sama zasada: uchwycić wizualną emocję niezwykłego momentu, a nie jego precyzyjne szczegóły.

Warto także zobaczyć

Obraz Lśniące jezioro pod szmaragdowymi i pomarańczowymi górami - Zaśnieżony las jodłowy - Edycja Zorza polarna

233,90€

Zobacz ten obraz →

Jak w praktyce malować coś tak ulotnego? Artyści wypracowali sztuczki na przestrzeni wieków.

Impasto - gruba warstwa farby, która fizycznie chwyta otaczające światło, tworzy prawdziwe refleksy. Przeciwnie, nakładane na siebie przezroczyste glazury dają wrażenie atmosferycznej głębi.

Impresjoniści wszystko zmienili, wychodząc ze swoich pracowni. Malując w plenerze, odkryli, że przemijające barwy nieba podczas burzy o 15:00 nie mają nic wspólnego z tymi o 18:00. Każdy moment jest niepowtarzalny.

Dziś artyści tacy jak James Turrell idą dalej: rzeczywiste światło staje się samym dziełem. Nie trzeba go przedstawiać, jest tu, fizycznie, przekształcając przestrzeń i nasze postrzeganie. To być może ostateczny szczyt: nie malować zjawiska świetlnego, lecz je tworzyć.

Najczęściej zadawane pytania o przedstawianie zjawisk świetlnych w sztuce

Dlaczego zorze polarne są rzadko przedstawiane w sztuce klasycznej?

Zorze polarne pojawiają się wyłącznie w regionach polarnych, głównie w Skandynawii, Kanadzie i na Islandii. Przez wieki zachodnia sztuka koncentrowała się na szerokościach śródziemnomorskich, gdzie to zjawisko jest niewidoczne. Dopiero wraz z eksploracją terytoriów północnych w XX wieku i rozwojem podróży artyści mogli obserwować i przedstawiać te wyjątkowe zjawiska świetlne.

Jakich technik używa się, by namalować błyskawicę w realistyczny sposób?

Aby przedstawić błyskawicę, artyści łączą kilka technik: jaskrawożółte lub białe kreski dla świetlnego rozdarcia, kręte linie sugerujące piorunujący ruch, bardzo ciemne tło (grafitowoszary, błękit pruski) tworzące burzowy nastrój oraz przede wszystkim gwałtowne kontrasty między ciemnymi strefami a eksplozją jasności. Impasto może też tworzyć relief, który chwyta rzeczywiste światło.

Dlaczego Turner uchodzi za malarza światła par excellence?

William Turner zrewolucjonizował przedstawianie zjawisk świetlnych, stopniowo porzucając precyzyjne formy na rzecz mas barwnych i efektów atmosferycznych. Namalował setki studiów zachodów i wschodów słońca, rozwijając nowatorskie techniki, takie jak ultracienkie przezroczyste warstwy, pracę "mokre na mokrym" i stosowanie intensywnych pigmentów. Jego podejście bezpośrednio zapowiedziało impresjonizm, dążąc do uchwycenia wizualnej emocji zamiast drobiazgowego opisu.