Dahlia Schilderij

Van geel tot paars, behalve blauw: het palet van de Dahlia Tableaus

Waarom verschijnt er geen blauw in deze Dahlia Tableaus?

Bekijk de collectie: ivoor, crème, amber, geel, oranje, rood, roze, mauve, paars, en niets daarbuiten. Geen van deze Dahlia Tableaus kantelt naar blauw, en dat is geen voorkeur van een schilder. De bloem zelf weet dit pigment niet te fabriceren, en haar hele gamma stopt bij het donkerste violet. In de 19e eeuw beloofden tuinbouwmaatschappijen een prijs aan wie eindelijk een blauwe dahlia zou verkrijgen; niemand is ooit gekomen om het op te eisen. Wat de botanica weigert, omarmen deze doeken voluit.

Deze onmogelijkheid heeft een zeer concreet gevolg voor wie hangt: de set bevat geen koude noot. Een zee-, hemel- of berglandschap installeert bijna altijd een blauw dat terugdeinst en de muur uitholt. Hier deinst niets terug. Alle kleuren komen naar je toe en verwarmen zowel een kamer die naar het noorden gericht is als een paneel dat leeg achterblijft in een woonkamer. Dit is ook wat deze werken zo gemakkelijk maakt om samen te brengen: ze delen eenzelfde temperatuur, zonder dat er een enkele afwijkt van de andere.

Waar komt het oranje-rode hart met een geel hart vandaan dat zo vaak terugkomt?

Van het oorspronkelijke kleurenpalet. Verschillende Dahlia schilderijen uit de collectie vertonen dezelfde afstemming, tot op het komma-teken nauwkeurig: scharlaken lipjes die naar oranje overgaan naar de punt en, geplant middenin, één of meerdere felgele schijven. Dit is de bloem zoals deze groeit op de Mexicaanse hoogvlaktes, voordat Europese kwekers er crèmes en mauve tinten uit hebben getrokken. De wilde bloem duikt hier weer naar boven, die welke twee eeuwen van selectie nooit hebben uitgewist. De centrale gele kleur verlicht niet alleen de bloemblaadjes, maar geeft ook aan waar de plant vandaan komt.

Op een muur gedragen deze roodtinten zich niet als een rood van stof of lak. Ze zijn doortrokken van oranje, waardoor ze vibreren in plaats van wegen, en het gele puntje in het hart voorkomt dat ze donker worden. Slechts één doek van dit soort is voldoende om een hele muur te vullen, in een hal of tegenover een tafel. De lichtere tinten in de collectie spelen dan het omgekeerde spel: ze begeleiden de vlam zonder er ooit mee te strijden.

Waarom behouden deze ivoorkleurige bloemhoofden een bordeauxrode kern?

Kijk naar de lichtste Dahlia schilderijen in de collectie: de bloemblaadjes zijn ivoor of crème tot aan de punt, en toch blijft er in het midden een bordeauxrode vlek over, helder en alsof deze gespaard is. Dit contrast is geen effect van een schilder. Tuinieren hebben twee eeuwen nodig gehad om het pigment van de lipjes te verzwakken zonder het ooit uit de centrale schijf te kunnen verdrijven. De donkere kern is wat overblijft van de oorspronkelijke kleur. Elke bleke bloem draagt daarom haar archief in het midden van het schilderij: een verbleekte periferie, een rode kern, als een gloeiende kolen onder as.

Bordeauxrode kern en puntige uiteinden: de anatomie die elk Dahlia schilderij onthult

Is dit donkere hart in elk Dahlia schilderij een bloem op zich?

Het is er niet één, het is een verzameling. Wat deze Dahlia schilderijen als een bordeauxrode, amberkleurige of paarse kern schilderen, is niet een pistil maar een menigte minuscule buisvormige bloemen die dicht tegen elkaar aan gedrukt zijn. De dahlia behoort tot dezelfde familie als de chrysant en de zonnebloem: wat als één bloem wordt gezien, is een assemblage, en wat als bloemblaadjes wordt gezien, zijn ook weer hele bloemen, afgeplat tot lipjes. Een andere kleur aan het midden geven dan de bloemblaadjes is dus geen licentie van een schilder, het is een signaal van twee verschillende organen.

Deze structuur verklaart waarom deze doeken op twee afstanden werken. Van veraf fungeert de donkere schijf als een doel: hij centreert de compositie en valt op vanaf de andere kant van de kamer. Van dichtbij valt hij uiteen in een veelheid van kleine, strak opeengepakte korrels waar het oog aan blijft hangen. Weinig florale onderwerpen bieden dit dubbele regime, en dat is wat deze werken in staat stelt om in een doorgangshalte even goed te worden opgehangen als boven een fauteuil, waar men de tijd neemt om ze te bekijken.

Waarom eindigen deze bloemblaadjes in puntige uiteinden?

Verschillende Dahlia schilderijen tonen bloemblaadjes die over zichzelf zijn gerold, spits toelopend, bijna stekelig, ver verwijderd van de rondheid die men van een tuinbloem verwacht. Deze vorm heeft een naam: het is de zogenaamde cactus dahlia, die in Europa verscheen in het laatste derde van de 19e eeuw vanuit een plant uit Mexico. De lipjes rollen zich op tot een buis en eindigen in een naald, waardoor de hele bloem een sterachtige vorm krijgt met stekels, veel puntiger dan die van de tot dan toe gekweekte ronde variëteiten.

Op een muur verandert deze tandheid alles. Een ronde bloemblaadje kalmeert; een puntige bloemblaadje blijft gespannen, want de puntjes lanceren lijnen naar buiten en voorkomen dat het beeld zich op zichzelf sluit. Dit geeft deze doeken hun grafische uitstraling, bijna tekenachtig, ondanks dat het onderwerp een bloem is. Voor wie vreest dat een bloemenboeket te lieflijk wordt, is dit het soort vormen dat men als eerste in de collectie moet zoeken.

Zijn deze rijen van overlappende bloemblaadjes in een bepaalde volgorde?

Let op hoe een Dahlia Tableau zijn kroon stapelt: elke rij is verschoven ten opzichte van de vorige, zodat geen enkel bloemblad een ander verbergt en de bloem van een lijn tot in het midden gelezen kan worden. Deze verschuiving is geen vondst van een schilder, het is de manier waarop de plant zijn lipjes in spiraalvorm installeert, van de rand naar het hart. Het resultaat doet denken aan een rozet en gedraagt zich er als zodanig wanneer het wordt opgehangen: het oog draait rond het midden in plaats van de afbeelding van links naar rechts te scannen, waardoor de blik aanzienlijk vertraagt.

Het late licht in de Dahlia Tableaux

Waarom zijn de Dahlia Tableaux de kleur honing, baksteen en wijn?

Er is niets in deze Dahlia Tableaux dat het voorjaar oproept: noch zachte groentinten, noch verdunde kleuren, noch net ontloken knoppen. Je ziet vol, gevulde bloemhoofden, op hun maximale opening, in tinten honing, baksteen en wijn. Het is het seizoen van de plant zelf. De dahlia bloeit laat, van juli tot de eerste vorst, het moment waarop de rest van de tuin begint af te breken. Deze doeken schilderen dus niet de bloem in het algemeen, ze schilderen een specifiek moment in de kalender: het laatste volle massief.

Dit geeft de collectie een vrij onverwacht seizoensgebonden gebruik. Dit zijn beelden van september en oktober, gemaakt van een laag en goudkleurig licht dat de kleuren verzadigt in plaats van ze uit te wassen. Wanneer ze in de winter worden opgehangen, dienen ze als warmtevoorraad : een kamer die de grijze tinten doven, krijgt op één wand de dichtheid van een massief in de laatste zonneschijn. Het argument weegt zwaarder dan de eenvoudige florale schoonheid wanneer je tussen verschillende onderwerpen twijfelt.

Waarom is er bebladering met aderen naast deze bloemhoofden?

Op verschillende doeken in de Dahlia Tableau-collectie neemt het groen bijna evenveel ruimte in beslag als de bloem: brede, uitgesneden bladeren, gemarkeerde aderen, stengels die soms paarsachtig zijn gekleurd. Dit is geen opvulling. De dahlia heeft dik en donker bladerdak omdat hij een ondergronds knolletje voedt, een reserve waaruit de plant elk jaar opnieuw vertrekt; deze ondergrondse vitaliteit is te lezen in de dikte van de bladeren. Op de muur speelt dit diepe groen de rol van een interval: het scheidt de roze of rode massa's, voorkomt dat ze met elkaar versmelten, als een stilte tussen twee noten.

Waarom deze telbare bloemblaadjes in plaats van een gekreukte pioen?

Het verschil valt meteen op wanneer je de beelden naast elkaar zet. De Dahlia Tableaux geven lipjes die je één voor één kunt tellen, uitgelijnd in nette rijen, en een hart dat altijd in het midden zichtbaar is; de geschilderde pioen daarentegen biedt een gekreukte massa waar niets meer uitstulpt en de roos wordt gevolgd door een hele stoet romantische suggesties. Hier is niets te ontcijferen : rijen, een centrum, een kleur. Wat het doek laat zien, is precies wat het zegt, zonder galante achtergedachten.

Deze eerlijkheid verandert de boodschap die een doek naar een kamer stuurt. Een bos rozen aan de muur spreekt altijd een beetje over liefde; deze geconstrueerde bloemhoofden spreken over geduld, aarde en seizoen. Daarom zijn deze beelden even geschikt voor een kantoor, een eetkamer of een hal als voor een slaapkamer, zonder er een sentimentele bedoeling in te installeren. Ze richten zich op mensen die van bloemen houden om wat ze zijn, niet om wat ze verondersteld zijn te suggereren.

Veelgestelde vragen over Dahlia Tableaux

Kommen deze gele harten en robijnrode tinten echt uit Mexico?

Ja, en dat is de veiligste manier om deze collectie te bekijken. De dahlia groeit in het wild op de Mexicaanse hooglanden, waar oude volkeren hem verbouwden voor zijn holle stengels en knollen, nog voordat Europa er interesse in had. Zijn oorspronkelijke bloem combineert robijnrode lipjes met een gele schijf: precies de combinatie die terugkomt op de levendigste doeken. Deze gloeiende roodtinten met een geel hart komen dus het dichtst bij het plant van voor de cultivering.

Waarom roepen deze bloemen geen geurherinneringen op, in tegenstelling tot een boeket dat is geschilderd met rozen of lila?

Omdat de dahlia er bijna geen heeft. Waar een geschilderde roos of lila onmiddellijk een geur van herinnering oproepen, stimuleren deze bloemknoppen alleen het oog. Dat is een kracht voor een schilderij: alles gaat via de vorm, de rijen bloemblaadjes, het donkere hart, de snit van de punten. Je kijkt naar een constructie in plaats van een geur op te roepen, en het beeld past des te beter in een kamer waar je eet.

Hoe herken je een dahlia van een pioenroos wanneer beide van dichtbij zijn geschilderd?

Zoek naar het midden en de randen. De dahlia heeft bijna altijd een zichtbaar hart, donkerder of geel dan de bloemkroon, en bloemblaadjes die duidelijk van elkaar gescheiden zijn, vaak puntig of opgerold in een buis. De pioenroos vormt daarentegen een gekreukte massa zonder leesbaar midden, allemaal in een rommelig plooien. Hier helpen de bordeauxrode, amberkleurige of paarse harten en de geordende rijen om de twijfel bij het eerste gezicht weg te nemen.