Burger Schilderij

Het goud van het geroosterde brood, de meesterkleur van de Burger Schilderijen

Waar komt dit goud van geroosterd brood vandaan dat tot aan de randen overstroomt?

Lijn de Burger Tafels op uit deze collectie uit en er valt iets opvallends op: het goud blijft niet op het brood, het stroomt over. Het verovert de korst van de gesmolten kaas, de paneermel van het vlees, de gestreken stralen achter de stapel, en zelfs de rand van het beeld. De schilder heeft deze tint niet verzonnen, hij heeft hem tot amber en messing gedreven: dat is de kleur die het brood aanneemt wanneer het met de platte kant op de grill ligt, wanneer suikers en eiwitten samen bruinen. Het goud is daar de kleur van gaarheid, de kleur die het oog ontcijfert als eetbaar voordat het noemt wat het bekijkt.

Kijk goed: nergens heeft de schilder een reflectie gedetailleerd, een vetglans gepoetst of een overgang gladgestreken op dit brood. Het goud komt in één massieve massa, omringd door een dikke lijn, en deze vlakheid scheidt deze doeken duidelijk van de minutieus goudbruine korsten van oude stillevens. Het goud dient als lichtbron : er is geen lamp geschilderd in het beeld, geen raam, geen kandelaar, en toch lijkt de helderheid uit het brood zelf te komen. Wanneer het 's avonds in een donkere kamer wordt opgehangen, verwarmt het schilderij de muur eromheen.

Waarom plaatsen de Burger Schilderijen goud op een koude blauwe achtergrond?

Het goud werkt nooit alleen in deze Burger Schilderijen: het is bijna altijd ondersteund door een koude tint, petrolblauw, doffe eend, of een blauwe kan die achter de scène staat. Het proces is geen grilligheid, het is het oude recept van geëmailleerde borden en restaurantgevels, die de oranje kleur van het vuur op een nachtelijke achtergrond plaatsten, zodat het ver kon reiken. Twee tegenovergestelde tinten versterken elkaar wederzijds, en het brood lijkt dan van binnenuit verlicht. Op een blauwe of diepgroene muur passen deze doeken niet alleen bij elkaar: ze verlichten de kamer.

Skarlet van de saus, groen van de peper: de accenten die prikkelen

Blijft een derde kleurenfamilie over, klein in oppervlakte en beslissend voor het oog: het skarlat van een pittige saus, het groen van een peperschijfje, het heldere geel van een ei. Deze accenten nemen erg weinig ruimte in beslag in de Burger Tafels, en dat is juist hun kracht, want een verzadigde kleur wint aan intensiteit als je hem doseert. Affichisten wisten dat al, zij die de felle rode kleur reserveerden voor het belangrijkste woord. Van veraf zie je alleen de goudgele massa; bij nadering onthullen deze prikkelende accenten zich één voor één, net als de ingrediënten die je ontdekt als je het brood optilt.

Brood, vlees, kaas: de doorsnede-opstelling van de Burger Tafels

Waarom wordt het belegde brood altijd van de zijkant geschilderd, nooit van boven?

Geen van deze Burger Tafels toont het object van bovenaf. De regel is constant: je bekijkt het van de zijkant, op ooghoogte, als een geologische doorsnede waar elke laag in één oogopslag te zien is, brood, gegrild vlees, gesmolten kaas, groen, brood. Deze weergave is niet de meest flatterende, maar wel de meest inzichtelijke : het is de enige die het recept in zijn geheel levert zonder een woord. Architectuurplannen en terreinprofielen werken zo, door het interieur te laten zien in plaats van het uiterlijk.

Dit principe verandert veel zodra het beeld aan de muur hangt. Een doorsnede-object dwingt het oog om te stijgen, van onder naar boven, terwijl een weergave van boven het zou uitspreiden. De muur krijgt er een verticaal steunpunt in plaats van slechts een gekleurde vlek, waardoor deze doeken kostbaar zijn boven een aanrecht, een buffet of een toonbank, overal waar het oog van nature op zoek is naar een opwaartse beweging. De opstelling wordt een kleine kleurkolom die de ruimte eromheen structureert.

Waarom is er een houten prikker in deze Burger Tafels gestoken?

Een houten stengel steekt door de bovenkant van verschillende Burger Tafels en is niet het resultaat van een decoratief capricho. De prikker is ontstaan uit een heel concreet toonbankprobleem: na een bepaalde hoogte glijdt het gebouw en moet het worden vastgepind zodat het heel voor de eter arriveert. In de schilderkunst wordt dit detail nuttig als een mast. Het geeft de compositie zijn as en zijn stabiliteit, net als de vlaggenmast. Het vertelt ook dat het geheel met de hand is gemonteerd en slechts één ding verwacht: dat het omvergegooid wordt.

Gebogen brood, eierdooier, geschilderde zon: de cirkel overal

Een laatste motief doorkruist deze Burger Tafels zonder dat je je er bewust van bent: de cirkel. Gebogen brood, peperschijfjes, eierdooier, zonnenschijf geplaatst op de achtergrond, alles komt terug op dezelfde figuur, van de kleinste tot de grootste. Deze herhaling kalmeert een beeld dat toch beladen is : het oog vindt overal dezelfde vorm en stopt met zoeken. De ei geplaatst op de top speelt de rol van een koepel en zijn geel reageert op de geschilderde zon erachter. Dit is wat deze gulzige doeken kalm op een muur houdt, ondanks de overvloed die ze uitstallen.

De Burger Tafels en de herinnering aan wegrestaurants

Waarom zit er gekreukeld krantenpapier achter deze Burger Tafels?

Achter het brood installeren verschillende Burger Tafels gekreukeld krantenpapier in plaats van een tafelkleed of een dienblad. De keuze is historisch correct: dit belegde brood is een gerecht van de hand, niet van de tafel. Het komt uit kermisattracties, fabrieksuitgangen en wegrestaurants, waar men in kranten serveerde wat men staand at. Op het doek is alles aanwezig: de gemarkeerde plooien, de grijze schaduwen in de plooien, de hoek die onder het brood uitsteekt. Het schilderen van dit gekreukte papier is een weigering van de mise-en-scène van het restaurant en behoudt de informaliteit van de maaltijd die ter plekke wordt gegeten.

Het papier voegt nog iets toe: onscherpe tekst, grijze kolommen, een gedrukt raster dat botst met de gladde vlakken van het brood. Deze ontmoeting tussen geplooid en glad geeft het beeld zijn materie, waar een effen achtergrond het plat zou laten. Het oog blijft hangen in het raster, glijdt over het goud, keert terug naar het raster. Het is een ritme, en ook een geur van straat die men niet verwacht in een ingelijste canvas, opgehangen in de rust van een keuken.

Waar komen de gouden stralen vandaan die achter het brood staan?

Gouden stralen in een waaier, platte stroken, vlakken zonder gradiënt: deze Burger Tableaux lenen hun grammatica aan de lichtreclames en de zeefdrukposters van de vorige eeuw. De verticale zon die achter het brood staat, is geen landschap, maar een affiche truc : lijnen die vanuit een centrum stralen, brengen het oog terug, wat er ook gebeurt. Amerikaanse wegrestaurants bedekten hun façades om automobilisten te stoppen. Op een muur blijft het effect intact: je betreedt de kamer en je blik valt eerst op het brood, voor de rest.

Een belegd brood gereduceerd tot kleurstroken: retro zonder gedateerd te zijn

Je zou deze Burger Tableaux nostalgisch kunnen vinden; ze zijn vooral grafisch. Een foto van voedsel veroudert snel, omdat deze zijn servies, zijn licht en zijn manieren verraadt; een gekleurd vlak daarentegen, verraadt niets. Door het belegde brood te reduceren tot overlappende kleurstroken en enkele dikke ringen, behouden deze doeken de eetlust en laten ze de commerciële belofte achter. Je kijkt naar een vorm, niet naar een aanbod. Dat is het hele verschil tussen een beeld dat eenmaal hongerig maakt en een beeld dat je elke ochtend kunt tegenkomen zonder je er ooit aan te ergeren.

Veelgestelde vragen over Burger Tableaux

Waarom zie je chilipeper en een gebakken ei op deze schilderijen in plaats van een naturel burger?

Omdat de burger een kader is dat elke regio op zijn eigen manier invult. De plakjes chilipeper verwijzen naar de Texaans-Mexicaanse grens, het ei op het vlees naar die gewoonte, wijdverspreid in Europa en Zuidoost-Azië, om een gerecht te bekroonen met een lopende gele. Pictoriaal zijn deze toppings kostbaar: ze brengen groen, robijnrood en een tweede zon in het midden van een gouden massa. Zonder hen zou de collectie slechts één kleur hebben om te vertellen.

Heeft een geschilderd burger schilderij hetzelfde effect als een foto van een burger op een restaurantkaart?

Nee, en dat is juist het interessante. De foto op de kaart belooft een product: hij wil een bestelling uitlokken en veroudert met het servies en de verlichting van het moment. Deze doeken doen het omgekeerde: ze reduceren het belegde brood tot een stapeling van kleurstroken, goud tegen petrol, en laten de verrukking in de vorm staan. Je kunt er lang naar kijken zonder honger te hebben, wat geen enkele menufoto echt toestaat.

Is er een lichte of donkere muur nodig zodat het goud van het geroosterde brood echt opvalt?

Beide werken, maar niet op dezelfde manier. Op een donkere muur, nachtblauw, diepgroen of petrol, begint het goud te schitteren als een reclamebord in de schemering en de chilipeper accenten slaan aan. Op een frisse witte achtergrond wordt het beeld een affiche: de vlakken steken af en de grafiek neemt de overhand. Muren in beige of oker tinten moet je vermijden, want die slokken het goud op en wissen juist dat wat de collectie kenmerkt.