Blauwe Klaprozen Schilderij

Waarom het blauw van een Cornflower schilderij niet lijkt op enig ander blauw in een bloem

Dit gespannen blauw, paars aan de uiteinden van de stroken, komt van geen enkele blauwe pigment

Voor een Cornflower schilderij is het eerste wat opvalt niet de bloem, maar zijn kleur: een gespannen blauw dat lijkt te gloeien van binnen, alsof het niets aan het licht van het schilderij te danken zou hebben. Dit blauw is geen gewoon pigment. In de levende bloem is het kleurmolecuul een neef van dat wat rozen rood kleurt; het is door zich te hechten aan metaalionen dat het naar blauw verschuift en daar stabiliseert. Een blauw verkregen door een metaal, niet door een blauw pigment : daarom lijkt het zo eerlijk op het doek, bijna metallisch, waar andere blauwe bloemen naar mauve neigen.

Deze oorsprong is met het blote oog zichtbaar wanneer je deze schilderijen van dichtbij bekijkt. Het blauw is er nooit uniform: het wordt paars in de holte van de bloemhoofd, verheldert aan de uiteinden van de tanden en reflecteert op sommige plaatsen een licht stalen glans. De schilders die dit onderwerp behandelen, moeten met deze instabiliteit rekening houden in plaats van deze te corrigeren, en dat is wat de collectie haar reliëf geeft. Een kleur die beweegt in zichzelf houdt de aandacht veel langer vast dan een braafjes aangebracht vlak.

Van marine tot ivoor, waarom een Cornflower schilderij nooit hetzelfde blauw heeft als een ander?

Het uitlijnen van meerdere canvassen uit de Tableau Bleuet-collectie is voldoende om ervan overtuigd te raken: blauw is nooit tweemaal hetzelfde. Het kan uitlopen op een diep, bijna nachtelijk marineblauw, of ophelderen tot een nauwelijks ivoorachtig lavendel. De plant staat dit soort amplitude toe: de bloemhoofd aan de rand, die zich in een trompet openen, zijn het meest verzadigd, terwijl de vruchtbare kern neigt naar donker violet en een nauwelijks open kapje slechts een bleke blauwe tint vertoont. Een enkele soort, een heel scala aan blauwtinten – dit is wat deze canvassen van een muur tot de andere exploiteren.

Deze variatie heeft zeer concrete gevolgen voor een scheidingswand. De elektrische blauwtinten komen naar voren, zijn zichtbaar vanaf het einde van een gang en passen bij een zeer verlichte kamer; de marineblauwtinten trekken zich terug, mengen zich in een donkere bibliotheek en verschijnen pas naarmate je dichterbij komt. Tussen beide, de bleke, bijna uitgewiste versies, fungeren als een ademhaling in een kamer die al vol zit met patronen. Het kiezen van een blauwtint komt dus minder neer op het kiezen van een nuance dan op het beslissen van welke afstand men bekeken wil worden.

Op een anthracietgrijze achtergrond wordt het blauw van een Tableau Bleuet niet overspoeld

Er is hier geen poedersuiker, er is niets verfijnd. Op een Tableau Bleuet wordt de kleur rechtstreeks aangebracht, zonder de grijze sluier die gewoonlijk bloemen overspoelt die naar het voorbeeld van een kruidentuin zijn geschilderd: de strepen behouden hun scherpte, de kern hun dichte paarse tint. De plant is hier veel verantwoordelijk voor, die een van de weinige blauwe bloemen is die zijn tint behoudt nadat hij is gedroogd, intact zelfs in een zakje kruidenthee. De canvassen erven deze koppigheid: het blauw gedraagt zich als een levendige vlakverf, en dat is wat het in staat stelt om antracietgrijze achtergronden te weerstaan zonder overspoeld te worden.

Op een muur verandert deze rechtlijnigheid alles. Een bloem geschilderd in gedempte tinten vereist zacht licht en een rustige omgeving; hier kan het blauw direct zonlicht, kunstlicht en de nabijheid van een gekleurd oppervlak verdragen. Het vraagt geen eer. Dit is ook de reden waarom deze canvassen zich goed lenen voor de kamers van vandaag zonder ze te verzachten: ze brengen een plantaardige noot, maar een scherpe noot, die de vitaliteit van een vers gesneden bloem behoudt in plaats van de zachtheid van een kruidentuin.

De stekelige silhouet die elk Tableau Bleuet kenmerkt

Waarom sijpelt de achtergrond door elke bloemkop heen?

Kijk naar de contouren van een bloem op een Tableau Bleuet: er is niets afgerond, geen kelkblad in een lepel, maar een kroon van gespleten trompetten aan hun uiteinden met scherpe tanden, die zich in een waaier uitspreiden. De reden is botanisch: wat er voor een enkele bloem wordt aangezien, is een bloemhoofd, een verzameling minuscule bloemhoofdjes. Die aan de rand, groter en steriel, dienen slechts als een bord voor insecten; ze zwellen uit en snijden zich uit om van veraf zichtbaar te zijn. De stekelige vorm is geen schilderseffect, het is de anatomie van de bloem.

Deze snede geeft de canvassen een grafische uitstraling die weinig bloemen bieden. Waar een pioen of een roos vormt een vol massief, laat het blauwtje de achtergrond tussen zijn tanden door; de kleur ademt door elke kop, en de bloem blijft leesbaar zelfs wanneer hij tot een vlek wordt gereduceerd. Dit is wat de meest beladen composities mogelijk maakt, degenen waar de bloemen in tientallen worden geteld, zonder ooit verward te raken. Elke kop blijft een afzonderlijke ster, nooit een massa.

Wat doen deze schubachtige knoppen te midden van de open bloemen?

Verschillende werken uit de Tableau Bleuet collectie geven evenveel ruimte aan de knoppen als aan de open bloemen, en deze keuze is geen opvulmateriaal. De knop van de korenbloem is een klein, schilbelijmd vaatje, elk omringd door een zeer duidelijke bruin-zwarte kam, als een miniatuur artisjok omlijst met donker kantwerk. Deze donkere rand, onzichtbaar wanneer de bloem open is, biedt de werken hun enige echt donkere tint buiten de achtergronden. De knop zorgt voor het donkere contrast dat voorkomt dat het blauw zonder verankering zweeft.

Een gesloten knop vertelt ook een specifiek moment van het seizoen. Op een veld openen de bloemhoofdjes niet allemaal tegelijkertijd: er staan kopjes die gesloten zijn, andere half open, weer andere die al aan het afbrokkelen zijn naast elkaar. De werken die deze staten combineren, geven een gevoel van verstrijkte tijd, heel anders dan een boeket op het hoogtepunt van zijn bloei. Je kijkt naar een bloei in uitvoering, geen stilleven, en dat is de beweging die langer vasthoudt.

Stijf stengeltje en grijze bladeren: waarom laat een Tableau Bleuet zoveel ruimte vrij?

Op een Tableau Bleuet met een enkele stengel, staat de plant op weinig: een stijf stengeltje, een paar smalle bladeren, een bladerenkleur die niet groen is, maar grijs, bijna stoffig. Deze groen-grijze tint komt van een fijn wit dons dat de plant bedekt en helpt het om de droogte van de graanlanden te doorstaan. Voor de verf is het effect kostbaar: deze koude grijs komt nooit in conflict met het blauw, het dient het. Een bladeren die zich terugtrekt ten gunste van de bloem, wat een fris groen nooit zou hebben mogelijk gemaakt.

De stengel verklaart ook het verticale formaat dat zo vaak voorkomt in de collectie. De korenbloem groeit recht omhoog, vertakt zich weinig en draagt zijn hoofd hoog boven de bladeren — een architectuur die van nature een rechthoek verticaal inneemt en veel ruimte rondom laat. Deze lege ruimtes zijn geen verloren ruimte: ze geven de bloem zijn geïsoleerde verschijningsaspect en laten de kleur van de achtergrond in de compositie binnenkomen. Veel ruimte, één hoofd : dit geheel omarmt een dergelijk besparingsbeleid volledig.

Waarom brengt een Tableau Bleuet altijd terug aan de rand van een graanveld?

Waar komen de perzik- en goudtinten van een Tableau Bleuet vandaan?

Dit is een van de herkenbaarste combinaties van deze collectie: op een Tableau Bleuet, het blauw staat vaak af tegen een warme achtergrond — goud, rijpe graan, perzik, bleek oranje — in plaats van een groene weide. De combinatie is geen grilligheid: de korenbloem is een gewasplant, die de zaden van de granen door Europa heeft gevolgd en lange tijd bijna uitsluitend tussen de stengels van tarwe, gerst en rogge heeft geleefd. Zijn oorspronkelijke decor is al gouden, en deze werken doen er slechts aan om het te herstellen.

Deze erfenis heeft een direct gevolg voor wie deze werken ophangt. Blauw en oranje worden tegenover elkaar op de kleurenkring geplaatst: het is de meest gespannen combinatie, die elk bloemhoofd laat trillen zonder dat er licht hoeft te worden geforceerd. Op een beige, oker of terracotta wand mengen deze warme achtergronden met de kamer en alleen het blauw komt naar voren, als een opening. De bloem komt voor, het veld blijft achter : de hiërarchie wordt bepaald door de aard van het onderwerp zelf.

Nettere bloemen voor, eenvoudige vlekken in de verte: waarom nooit een boeket?

De veldcompositie van een Tableau Bleuet toont nooit een compact bosje: de bloemen zijn verspreid, gescheiden door onregelmatige intervallen, sommige duidelijk op de voorgrond, andere gereduceerd tot diffuse vlekken in de verte. Zo gedraagt de plant zich precies. Het koloniseert niet in een tapijt, het sluipt voetje voor voetje tussen de stengels van de granen, elk zaad valt waar het kan. De verspreiding is geen schilderslicentie, het is hoe de korenbloem groeit.

Deze verspreiding creëert een zeldzaam visueel ritme in florale schilderkunst: het oog springt van vlek naar vlek in plaats van een massa te scannen, en het vindt geen enkel middelpunt waar het zich kan vestigen. Een schilderij dat je doorneemt in plaats van dat je het grijpt : dat is wat het dagelijks onuitputtelijk maakt, boven een tafel of in een gang die je tien keer per dag passeert.

Op een blauwe nachtachtergrond zijn dit de laatste bloemen die zichtbaar blijven

Een deel van de Tableau Blauwtje-collectie plaatst de bloem op een antraciet- of blauwnachtachtergrond, en deze doeken verbergen een verrassing: naarmate de dag vordert, gaan ze niet uit, ze worden wakker. Het fenomeen heeft een naam, het Purkinje-effect: wanneer de duisternis valt, wordt het oog gevoeliger voor koude tinten en verliest het de warme tinten. Bij schemering storten de rooien in en beginnen de blauwen te schitteren : dat is precies wat er met deze bloem gebeurt.

Deze doeken zijn overigens ontworpen voor dat moment: weinig bloemen, een zeer donkere achtergrond, en blauwe hoofden die ver uit elkaar staan, elk met de ruimte om alleen te schitteren. Geen geel, geen rood komt hun populariteit verstoren. Het veld bevestigt dit, waar de blauwtje lang zichtbaar blijft nadat de klaprozen zwart zijn geworden. Ophangen in een slaapkamer of een gang verlicht met gedimde lampen, ze winnen aan aanwezigheid op het moment dat alles anders vervaagt: dit zijn avondschilderijen.

Veelgestelde vragen over blauwtje schilderijen

Verwijzen deze schilderijen naar de Blauwtje van Frankrijk van 11 november?

Nee. Het symbool van de herinnering is een blauwe papieren kokarde, gestileerd en gedragen aan de linkerzijde; hier is het de levende plant die wordt geschilderd, met zijn behaarde stengel, zijn bruine schubben en zijn gespleten bloemknoppen. De link bestaat echter wel: als deze bloem een symbool van de herinnering is geworden, is dat omdat hij terugkwam in de landen die waren geteisterd door gevechten, zoals in elke omgewoelde bodem. Deze doeken vertellen dit vegetale volhardingsvermogen, niet de herdenking.

Waarom onderscheidt een blauwtje schilderij zich van een lavendel- of vergeet-mij-nietje schilderij?

Lavendel wordt in massa en rijen geschilderd, in een warm paars dat doet denken aan het zuiden; vergeet-mij-nietjes blijven minuscuul, zacht, bijna kinderlijk. De blauwtje daarentegen is solitair, rechtopstaand, met een koud blauw tintje, en zijn stekelige hoofd vermengt zich met geen enkele andere silhouet. De doeken die het als onderwerp hebben, zijn daarom grafischer en noordelijker: sterren geïsoleerd op een achtergrond, waar lavendel een kleurrijk tapijt oplevert.

Is de blauwtje die hier wordt geschilderd dezelfde als de blauwtje water uit de apotheken?

Ja, het is dezelfde soort uit de velden, die 'brilbreker' werd genoemd omdat er water uit werd gehaald om vermoeide ogen te verfrissen. Deze bijnaam zegt veel over de kleur: een licht, waterig blauw, geassocieerd met rust voor het oog in plaats van met opwinding. De meest bleke versies van de collectie, witachtig gewassen, spelen precies op die herinnering; de elektrische versies daarentegen nemen het tegenovergestelde standpunt in en herinneren eraan dat de bloem op het veld oprecht levendig is.