Bier Schilderij

Waarom wijzen de Bier Schilderijen allemaal naar goud en amber?

Waar komt de reeks van deze doeken vandaan, van stroblond tot kastanjehout?

Van het ene doek naar het andere verlaat de collectie nooit dezelfde tintfamilie: strogeel, koper, bijna zwart bruin. De Bier Schilderijen danken deze continuïteit meer aan de korrel dan aan de penseelstreek. Gerst kiemt, gaat door het roosteren, dit hete luchtdrogen waarvan de duur en de temperatuur bepalend zijn: amper aangeraakt geeft het heldere blondes; geduwd naar karamel en vervolgens naar geroosterd, het wordt koper en vervolgens kastanjehout. Elke zichtbare tint komt hier overeen met een gradatie van moutbereiding, nooit met een caprice van een colorist.

Het is trouwens geen kleur die plat wordt aangebracht: een vloeistof wordt transparant bekeken. Afhankelijk van of het licht achter het glas of aan de zijkant komt, verandert hetzelfde amber van goudgeel tot donkerrood, en de randen lichten op als een glas-in-loodraam. Deze doeken spelen voortdurend met dit verschil — een donker hart, een lichte kroon, een bijna witte rand waar het licht doorheen breekt. Het is deze interne variatie die diepte geeft aan onderwerpen die, op papier, in enkele centimeters gevuld glas zouden passen.

Wat vertelt de kroon van wit schuim die elk Bier Schilderij kroont?

Het helderste punt van deze Bier Schilderijen is bijna altijd hetzelfde: die witte rand die weigert terug te vallen. Het is geen ornament. De eiwitten van de gerst en de bittere hopharsen hechten zich aan de bellen en bouwen een schuim op dat enkele minuten lang stevig kan blijven staan, waarbij bij elke slok ringen van kantwerk achterblijven. Drinkers hebben er altijd een oordeel in gelezen: een kroon die instort, verraadt een slecht doorgespoeld glas. Op een muur dient dit wit als ademhaling en voorkomt dat het amber zwaart.

Het goud van deze volle glazen werkt als een lamp, niet als een kleur

Het ophangen van een Bier Schilderij is meer dan het plaatsen van een afbeelding; het is het creëren van een warmtebron. Amber behoort tot dezelfde visuele familie als vlammen en gloeilampen: het oog leest het als licht, niet als een gekleurd oppervlak. Dit resulteert in een zeer concreet effect in donkere kamers, gangen zonder ramen, op bakstenen of houten muren waar de tint van het gerstmaïs de kleur van de ondergrond verlengt. Integendeel, tegen een helder, koud oppervlak worden deze doeken het enige warmtepunt, als een kaars op een tafel.

Deze blauwe accenten in de Bier Schilderijen: toeval of erfenis?

Waarom wordt bijna altijd een helderblauw vergezeld van amberglas?

Kijk naar wat de glazen omringt: diepe, soms elektrische blauwtinten, zelfs in de bloemen die naast een fles staan. Niets is willekeurig. Amber is een verzacht oranje, en oranje heeft zijn exacte tegenhanger in blauw; geplaatst naast elkaar, versterken ze elkaar. De Bier Schilderijen maken gebruik van dit oude principe van schilders, namelijk dat van complementaire kleuren: zonder deze koude tegenhanger zou het goud verbleken tot een dof bruin en zou het verdwijnen. Het blauw versiert de scène niet, het brengt het goud tot leven door het iets te geven om tegenop te werken.

Het blauw van de Bier Schilderijen stamt af van de Rijnse steengoedbekers

Kijk naar de exacte tint die hier wordt gebruikt: nooit een hemelsblauw, altijd een dicht cobalt geplaatst tegen grijstinten. Dit specifieke paar wordt overgenomen in de Bier Schilderijen zonder dat dit wordt vermeld. Gedurende eeuwen werd het moutige drankje uit Noord-Europa gedronken uit gezouten steengoed in de Rijnstreek: een lichtgrijs deeg, verfraaid met cobaltblauw aangebracht met een penseel, gemonteerd in bekers en kruiken afgesloten met een tin deksel. Blauw en grijs waren het officiële uniform van het drankje voordat transparant glas op tafel kwam.

Hetzelfde paar komt terug op de geëmailleerde borden van brouwerijen en op de faience van tavernes, waar blauw werd gebruikt om te schrijven, te omlijnen en te omlijsten de naam van het drankje. Deze doeken nemen de rolverdeling over: goud voor de materie en het licht, blauw voor de omlijsting, de achtergrond, de tekening. Deze verdeling verklaart waarom de afbeeldingen vertrouwd aanvoelen voordat je ze zelfs maar bekijkt - ze spelen een visuele conventie na die eeuwen oud is.

Op welke muur zorgt de ontmoeting van blauw en goud ervoor dat het goud de overhand heeft?

Een Bier Schilderij heeft geen neutrale muur nodig: het vraagt er juist om een muur die partij kiest. Op een diep, bijna nachtblauw, wordt het glas de enige lichtbron en sluit de kamer zich eromheen - effect van een lage ruimte, een gewelfde kelder, een achterkamer verlicht met een lamp. Op een gebroken wit of linnen grijs komt het blauw van het doek naar voren en wordt het beeld scherper. Hetzelfde werk verandert dus van karakter afhankelijk van de gekozen wand, wat zeldzaam is voor een zo assertief kleurenpalet.

De decors van de Bier Schilderijen, van de zwarte bar tot de open plek

Deze glas-in-loodramen zijn geen caprice van een schilder

Achter de glazen is er eenzelfde achtergrond: geruite beglazing met metaal, donkere muren, reflecties van een atelier. Deze Bier Schilderijen herinneren eraan dat de brouwerij oorspronkelijk een industrie was. In de negentiende eeuw werden de brouwzalen gevestigd onder hoge glas-in-loodconstructies met ijzeren frame, de enige manier om monumentale koperen ketels te verlichten en de stoom van de kookprocessen af te voeren. Het zwart komt van de rest: gietijzer, steenkool, gepolijst hout van de herbergen. Dit decor van metaal en schaduw is de oorsprong van het drankje, geen grafische keuze.

De toonbank speelt de tweede rol met dezelfde constantie: donker aanrecht, vlak licht, glazen uitgelijnd. Het is een werkplek en een rustplaats, afkomstig van tavernes waar men rechtop stond, zonder tafel of tafellaken. Deze frontaliteit verklaart hoe deze scènes zich tot de kijker verhouden: men staat aan de kant van de klant, nooit erboven. Geplaatst boven een tafel of een dressoir, verlengen deze doeken de toonbank die ze laten zien en veranderen het zinken meubel in een geïmproviseerd exemplaar.

Waar houden deze uitstapjes in de open lucht, hoog gras en bruine flessen, van vast?

Niet alles speelt zich binnenshuis af: een deel van de Biertableaus verlaat de toonbank voor het hoge gras, de blauwe bloemen en het heldere licht van buiten. Dit uitstapje heeft een specifieke geschiedenis. In Beieren groeven de brouwers koele kelders en plantten ze kastanjes erboven, waarvan de schaduw het ijs in de zomer beschermde; men raakte gewend om daar te drinken, op grind, tussen de stammen. De biergarten is geboren uit deze behoefte aan koelte. Drinken buiten is dus niet een fantasie van een schilder, maar een gewoonte die voortkomt uit een kelderbeperking.

De bruine fles die deze buitenscènes vergezelt, gehoorzaamt aan dezelfde utilitaire logica. Blootgesteld aan de zon ontwikkelt het drankje een onaangename geur die brouwers de 'lichtsmaak' noemen; donker glas en vervolgens blikken zijn aangenomen om dit te voorkomen. De tint van deze containers vertelt een verhaal van bescherming, niet van decoratieve zoektocht. Op het doek voegt het bovendien een donkere massa toe die de compositie verankert en voorkomt dat de groenen en blauwen van de vegetatie alles overnemen.

Inschen en proosten: wat deze gebaren in een Biertableau vestigen

Er herhaalt zich één en hetzelfde in deze collectie Biertableaus: iemand schenkt in, iemand heft zijn glas, het schuim stroomt over. Het onderwerp is niet het drankje, maar de beweging die het begeleidt. De botsing van de kannen behoort tot het repertoire van gemeenschappelijke tafels, waar men uit dezelfde beker dronk en elkaar zijn vertrouwen bewees door vloeistoffen te mengen; de legende is wat ze is, de gebaren daarentegen hebben de eeuwen doorstaan. Deze doeken tonen een gastvrijheid in actie, nooit een stilstaand object.

Dit bepaalt hun plaats in huis. Een beeld van een object op een geplaatste ondergrond is tevreden met elke muur; een beeld van een gebaar vraagt om een plek waar men elkaar ontmoet - de hoek van een keuken, de wand achter een tafel, de trap van een huis waar men gasten ontvangt. De beweging die op het doek is bevroren, zet die van de gasten voort en maakt de kamer tot een verklaarde ontmoetingsplaats. Men komt er niet terug om een beeld te analyseren, maar omdat het een specifiek uur van de dag doet herinneren.

Veelgestelde vragen over Biertableaus

Verwijzen deze Biertableaus naar een specifiek braadregio?

Geen in het bijzonder, en dat is de bedoeling. Er kruisen zich aanwijzingen van verschillende tradities: het glaswerk en de donkere toonbank roepen de stedelijke brouwerijen in het noorden op, het gras en de bomen verwijzen naar de Beierse tuinen, het donkere amber doet denken aan de bewaarbieren. De collectie houdt vast wat gemeenschappelijk is aan al deze culturen - het graan, het schuim, het gebaar van het serveren - in plaats van een herkenbare lokale kleur. Het kan net zo goed in Vlaanderen als in Elzas of Bohemen gelezen worden.

Wat scheidt deze doeken van een collectie gewijd aan wijn?

Bijna alles, te beginnen met het licht. Wijn wordt in de diepte geschilderd, robijnrood of granaat, in een voetkelk die men aan de steel vasthoudt, vaak in de rust en in de schaduw. Bier wordt in de hoogte en in beweging geschilderd: gouden kolom, stijgende bubbels, instabiele witte kroon, glas vastgehouden met een volle hand. De decors volgen - kelder en tafellaken aan de ene kant, toonbank, glaswerk en open lucht aan de andere kant. Deze doeken zetten in op glans en luidruchtig gezelschap, niet op bezinning.

Moet men zelf bier brouwen om deze schilderijen te waarderen?

Nee, maar degene die brouwt zal het meer opmerken. Hij zal in de tinten de overgang van bleekmout naar geroosterde mout herkennen, in de consistentie van het schuim de zuiverheid van een glas, in de helderheid van de vloeistof het werk van de decantatie. Voor anderen ligt de aantrekkingskracht in het eerst de palet: een levend goud, een romig wit, blauwen die knallen. Deze Bier Schilderijen vertellen dus tegelijkertijd twee dingen, een oude ambacht en een aangenaam uur.