Πίνακας Νάρκισσος

Αυτό που λέει το μπλε των βάζων στους πίνακες Λύσης

Γιατί τα βάζα στους πίνακες Λύσης είναι σχεδόν πάντα μπλε;

Κοιτάξτε αυτούς τους πίνακες Λύσης έναν προς έναν: το λουλούδι διαφέρει, το δοχείο πολύ λιγότερο. Βαθύ μπλε, ειλικρινές τιρκουάζ, διαφανές γυαλί που παίρνει το χρώμα της σκιάς γύρω του — το βάζο τείνει προς το μπλε σχεδόν πάντα. Δεν είναι ιδιοτροπία ζωγράφου. Το λευκό των πετάλων είναι μια ακραία αξία, σχεδόν χωρίς δικό του χρώμα. Τοποθετημένο δίπλα σε ένα κρύο μπλε, θερμαίνεται αμέσως, φαίνεται κρεμώδες, ελαφρώς χρυσό προς το λαιμό. Σε ένα καφέ ή πράσινο δοχείο, θα σβήσει. Το μπλε είναι εδώ ένα εργαλείο, όχι ένα διακοσμητικό στοιχείο.

Η συνήθεια προέρχεται από μακριά. Τα μπουκέτα που ζωγραφίζονταν στα εργαστήρια του Βορρά τοποθετούσαν τα λουλούδια τους σε πήλινα βάζα μπλε και άσπρα, μιμούμενα την πορσελάνη από την Κίνα, επειδή το μπλε ήταν το μόνο χρωστικό που μπορούσε να επιβιώσει σε υψηλής θερμοκρασίας ψητό. Το μπλε δεν ήταν επομένως μια επιλογή γούστου: ήταν αυτό που η κεραμική μπορούσε να κάνει, και τίποτα άλλο. Αιώνες αργότερα, αυτοί οι πίνακες κληρονομούν αυτό χωρίς να το σκέφτονται, και το μπλε βάζο συνεχίζει να χρησιμεύει ως σκοτεινό θεμέλιο για λουλούδια που, αυτά, ανεβαίνουν προς τη διαύγεια.

Αυτό το λευκό και αυτό το μπλε είναι αυτά που ο άρχοντας τέντωνε στην Μαρία

Ο συνδυασμός που κυριαρχεί σε αυτούς τους πίνακες Λύσης — ένα λαμπερό λευκό, ένα πυκνό μπλε — δεν είναι καθόλου τυχαίο διακοσμητικό στοιχείο. Είναι το ντουέτο της Εξήγησης, επαναλαμβανόμενο για αιώνες: ο άρχοντας τεντώνει ένα λευκό λύριο σε μια γυναίκα ντυμένη με ένα μπλε μανδύα, και αυτό το μπλε άξιζε περισσότερο από τον χρυσό, αφού άλεθαν από μια πέτρα από πολύ μακριά. Το ευρωπαϊκό μάτι εκπαιδεύτηκε για έξι αιώνες να διαβάζει αυτά τα δύο χρώματα μαζί. Όταν επιστρέφουν σήμερα σε ένα απλό μπουκέτο τοποθετημένο σε ένα τραπέζι, η σοβαρότητα παραμένει, ακόμη και αποσυνδεδεμένη από την αφήγησή της.

Αυτό εξηγεί μια εντύπωση που συχνά νιώθει κανείς μπροστά σε αυτούς τους πίνακες: τους ηρεμούν χωρίς να είναι γλυκούς. Ένα μπουκέτι πεωνιών παρηγορεί, ένα μπουκέτι κρίνος επιβάλλει σιωπή. Η διαφορά οφείλεται σε αυτή την κληρονομιά, αλλά και στη μορφή του λουλουδιού, ίσια, ανοιχτή, στραμμένη προς αυτόν που κοιτάζει σαν μια άμεση διεύθυνση. Σε μια είσοδο ή πάνω από μια κονσόλα, αυτά τα μπουκέτια δημιουργούν μια ζώνη ηρεμίας ελαφρώς τελετουργική: κρατούν τον χώρο παρά το ότι δεν τον ζεσταίνουν, και αντέχουν πολύ καλά να είναι μόνα τους στον τοίχο.

Σε ποιον τοίχο να κρεμάσω αυτούς τους Πίνακες Κρίνων για να ανάψουν τα πέταλα;

Εξαρτάται από το σκοτάδι που ήδη φέρνει ο πίνακας: αυτοί οι πίνακες Κρίνων φέρουν τη δική τους νύχτα, αφού τα φόντα είναι καφέ, κοκκινωποί ή κατακόκκινα. Σε έναν ανοιχτόχρωμο τοίχο, αυτή η σκοτεινή μάζα χαράζει ένα πολύ καθαρό ορθογώνιο και τα λευκά πέταλα φαίνεται να ανάβουν από μέσα: είναι το πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Σε έναν σκούρο τοίχο, το φόντο του πίνακα συγχωνεύεται με την επιφάνεια και μένουν μόνο τα λουλούδια, κρεμασμένα στο σκοτάδι, κάτι πιο μυστηριώδες, σχεδόν αιωρούμενο. Και οι δύο δουλεύουν· απλώς δεν αφηγούνται την ίδια ιστορία.

Κοκκινωπά φόντα και καφέ νύχτες: από πού έρχεται η λευκή λάμψη των Πινάκων Κρίνων

Χωρίς αυτά τα κοκκινωπά και μαύρα φόντα, το λευκό κρίνο δεν θα υπήρχε

Ας το πούμε απλά: σε ένα ανοιχτό φόντο, αυτοί οι πίνακες Κρίνων δεν θα υπήρχαν. Το λευκό πέταλο είναι η πιο φωτεινή αξία που διαθέτει ένας ζωγράφος ; τοποθετημένο σε μια ανοιχτή επιφάνεια, εξαφανίζεται, γίνεται ένα λευκό κενό σε ένα λευκό. Τα βαθιά καφέ, τα κοκκινωπά και τα μαύρα αυτής της συλλογής δεν είναι επομένως μια περιστασιακή διάθεση: είναι οι μόλις επιφάνειες στις οποίες ένα λευκό μπορεί να πλάσει, να δείξει τις γαλαζωπές του αποχρώσεις στις κοιλότητες και το φως του στην επιστροφή των πετάλων.

Αυτό είναι το μάθημα των παλαιών νεκρών φύσεων, ζωγραφισμένων σε κοκκινωτές ή σκούρες προετοιμασίες που άφηναν να αναπνεύσουν γύρω από το μπουκέτο. Το κοκκινωπό, ειδικότερα, δεν είναι ποτέ ουδέτερο : είναι ένα σβησμένο κόκκινο, συμπληρωματικό του πράσινου των στελεχών, που κάνει τα φύλλα να δονήσουν χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Μόλις κρεμαστεί, ένα τέτοιο φόντο συμπεριφέρεται σαν μια χαραγμένη οπή στον τοίχο: το βλέμμα μπαίνει μέσα αντί να γλιστράει πάνω του, και ο χώρος φαίνεται να κερδίζει λίγα εκατοστά βάθους από αυτή την πλευρά.

Αυτοί οι Πίνακες Κρίνων ζωγραφίζουν την ακριβή ώρα που το λουλούδι αρωματίζει

Το βράδυ επιστρέφει τόσο συχνά σε αυτούς τους πίνακες Κρίνων που μπορεί κανείς να δει κάτι περισσότερο από μια προτίμηση για ήσυχες ατμόσφαιρες. Οι μεγάλοι λευκοί κρίνοι σε μορφή τρομπέτας διπλασιάζουν το άρωμά τους με την έλευση της νύχτας : το ανοιχτόχρωμο πέταλο χρησιμεύει ως σημείο αναφοράς για τις νυχτερίδες, και η μυρωδιά ανεβαίνει απότομα στην αρχή του βραδιού σε ένα κλειστό δωμάτιο. Να ζωγραφίσεις ένα κρίνο στο σούρουπο, είναι λοιπόν να τον ζωγραφίσεις τη στιγμή που δρα περισσότερο, τη στιγμή που καταλαμβάνει ολόκληρο ένα δωμάτιο χωρίς καν να τον κοιτάς.

Αυτό φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο φωτίζονται αυτοί οι πίνακες. Το φως δεν έρχεται ποτέ από μπροστά : γλιστράει από την πλευρά, χαϊδεύει την κορυφή ενός πέταλου, αφήνει το μισό του μπουκέτου σε ένα καφέ σκοτάδι. Τα μπουμπούκια που είναι ακόμα κλειστά παραμένουν σχεδόν αόρατα, μειωμένα σε πράσινα κώνους που διακρίνονται μόνο πλησιάζοντας. Ο ζωγράφος δεν προσπαθεί να δείξει τα πάντα: δείχνει αυτό που αφήνει να δει το τέλος της ημέρας, και η σκιά κάνει το υπόλοιπο της δουλειάς. Αυτό είναι που δίνει σε αυτά τα μπουκέτα την αίσθηση ότι έχουν συλληφθεί παρά ότι έχουν τοποθετηθεί.

Αντίθετα, μερικοί Πίνακες Κρίνων όπου το φως διαπερνά το πέταλο

Όλοι οι πίνακες Lys σε αυτή τη συλλογή δεν είναι νυχτερινοί, και αυτό ακριβώς είναι που αποτρέπει το σύνολο από το να επαναλαμβάνεται. Μερικοί ανατρέπονται προς τις πρώτες ώρες: ένα μπλε φως εισέρχεται από την πλευρά, τα πέταλα γίνονται σχεδόν διάφανα, το γυαλί του βάζου αρχίζει να λάμπει αντί να απορροφά. Το λειρί αντέχει αξιοσημείωτα αυτό το φως επειδή το λουλούδι του είναι λεπτό, κοντά στην κρέμα, και μια ακτίνα το διαπερνά από άκρη σε άκρη αντί να σταματήσει στην επιφάνειά του.

Για έναν τοίχο, η διαφορά είναι πολύ συγκεκριμένη. Οι πίνακες του πρωινού φέρνουν φρεσκάδα και υποστηρίζουν έναν ήδη φωτεινό χώρο, μια κουζίνα, μια τραπεζαρία με νότιο προσανατολισμό. Αυτοί του βράδυ, αντίθετα, χρειάζονται μια πιο προστατευμένη γωνιά, όπου δεν θα χρειαστεί να παλέψουν με ένα μεγάλο παράθυρο. Πολλοί άνθρωποι καταλήγουν να παίρνουν και τα δύο και να τα κατανέμουν σε διαφορετικά δωμάτια: η ίδια συλλογή δίνει τότε δύο ώρες της ημέρας σε ένα ίδιο σπίτι, χωρίς να επαναλαμβάνεται ποτέ από δωμάτιο σε δωμάτιο.

Η λεπτομέρεια των πετάλων, ή πώς να διαβάσετε έναν πίνακα Lys από κοντά

Από πού προέρχονται αυτά τα σκοτεινά σημεία σκορπισμένα στα πέταλα των πινάκων Lys;

Είναι η λεπτομέρεια που εκπλήσσει περισσότερο μόλις πλησιάσεις έναν πίνακα ροζ Lys ή κρεμ: τα πέταλα είναι τρυπημένα με μικρά σκούρα σημεία, μερικές φορές μικρές αναγλύφη, σαν μια βροχή κηλίδων που ξεκινούν από το λαιμό. Τίποτα τυχαίο σε αυτό. Αυτά τα στίγματα είναι οδηγοί νέκταρ : χαράζουν μια διαδρομή που το έντομο ακολουθεί μέχρι τη βάση του λουλουδιού, όπου βρίσκεται η ζάχαρη. Το λουλούδι φέρει τις οδηγίες του τυπωμένες πάνω του, και ο ζωγράφος τις αντιγράφει κηλίδα προς κηλίδα.

Αυτοί οι λειρίδες με στίγματα δεν είναι, μάλιστα, οι ίδιοι με τα μεγάλα λευκά λειρίδες χωρίς στίγματα. Καταγίνονται από είδη που προέρχονται από την Ιαπωνία, έφτασαν στην Ευρώπη τον δέκατο ένατο αιώνα και στη συνέχεια διασταυρώθηκαν για να δώσουν αυτές τις ροζ και κρεμ ποικιλίες με σκούρο λαιμό. Η συλλογή φαίνεται έτσι να διστάζει ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μια μια λευκή και λεία ανθοφορία, σχεδόν εμβληματική, από την άλλη μια σαρκώδης ανθοφορία, με στίγματα, ξεκάθαρα από αλλού. Και τα δύο βρίσκονται στα ίδια μπλε βάζα, και αυτή η γειτνίαση συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στην ευχαρίστηση που παίρνουμε από το σύνολο.

Οι στήμονες, που οι ανθοπώλες κόβουν και που αυτοί οι πίνακες διατηρούν

Κοίταξε το κέντρο ενός πίνακα Lys: έξι μακριές στήμονες ξεπροβάλλουν από το πέταλο, καμπυλωτοί, φορτωμένοι με μια κόκκινη σκόνη, και ένα πέταλο είναι ακόμα μακρύτερο τους ξεπερνά. Σε ένα αληθινό μπουκέτο, αυτοί οι στήμονες αφαιρούνται σχεδόν πάντα κατά την αγορά, επειδή η γύρη λεκιάζει αμετάκλητα μια νάππα ή ένα μανίκι. Οι ζωγράφοι, αντίθετα, τους διατηρούν συστηματικά. Ο λόγος είναι απλός: αυτή η πορτοκαλί καφέ απόχρωση αποτελεί τη μόνη ζεστή νότα σε μια εικόνα που αποτελείται από λευκά, μπλε και πράσινα. Αφαίρεσέ την, και ολόκληρο το σύνολο κρυώνει απότομα.

Αυτό το μικροσκοπικό σημείο χρώματος παίζει έναν δυσανάλογο ρόλο σε έναν τοίχο. Δίνει στο μάτι ένα συγκεκριμένο σημείο όπου μπορεί να σταματήσει, αποτρέπει το μπουκέτο από το να μειωθεί σε μια ωραία μάζα όταν το βλέπεις από μακριά, και υπενθυμίζει διακριτικά το ρουμπίνι ή το καφέ του φόντου, το οποίο ράβει την εικόνα. Είναι επίσης αυτό που διαχωρίζει ένα ζωγραφισμένο λουλούδι από ένα φωτογραφημένο λουλούδι: ο ζωγράφος διατηρεί σκόπιμα αυτό που ο ανθοπώλης αφαιρεί, επειδή συνθέτει μια εικόνα και όχι ένα μπουκέτο προορισμένο να διαρκέσει οκτώ ημέρες σε ένα τραπέζι.

Η κάθετη, αυτό είναι που επιβάλλουν οι πίνακες Lys σε έναν τοίχο

Ένα πράγμα είναι εμφανές μόλις ευθυγραμμίσεις αυτούς τους πίνακες Lys: όλα ανεβαίνουν. Οι μίσχοι είναι ίσιοι και άκαμπτοι, τα φύλλα προσκολλώνται κατά μήκος του μίσχου σαν λεπίδες, τα λουλούδια ανοίγουν στην κορυφή, και ένα κλειστό μπουτόν παρατείνει συχνά τη γραμμή κατά ένα επιπλέον εκατοστό. Καμία άλλη κομμένη ανθοφορία δεν στέκεται με αυτόν τον τρόπο. Η συνέπεια είναι πολύ συγκεκριμένη : αυτές οι εικόνες λειτουργούν σε ύψος, επιμηκύνουν έναν στενό τοίχο, τοποθετούνται καλά ανάμεσα σε δύο πόρτες, πάνω από ένα πηχάκι ή σε μια κολώνα σκάλας.

Συχνές Ερωτήσεις για τις τοιχογραφίες με κρίνοι

Έχουν οι κρίνοι αυτών των τοιχογραφιών σχέση με το λωτό των γαλλικών εμβλημάτων;

Σχεδόν καθόλου, και αυτό φαίνεται με γυμνό μάτι. Το βασιλικό έμβλημα είναι ένα μοτίβο τριών κλαδιών, επίπεδο και συμμετρικό, που οι περισσότεροι ειδικοί το συνδέουν με ένα σκελετωμένο νάρκισσο παρά με ένα αληθινό λωτό. Τα λουλούδια αυτών των καμβάδων είναι Lilium: έξι πέταλα ανοιχτά σε αστέρι, έξι εξέχοντα στάμνα, ένα βαθύ λαιμό και μερικές φορές με κηλίδες. Τίποτα δεν έχει σχέση με ένα θυρεό. Όποιος ψάχνει μια εραλδική αναφορά θα απογοητευτεί. Όποιος αγαπά τα κομμένα λουλούδια θα ικανοποιηθεί.

Τι προσφέρει ένα μπουκέτο κρίνοι που δεν προσφέρει ένα μπουκέτο τριαντάφυλλων ή πενιοπές;

Μια κατεύθυνση. Η τριαντάφυλλο και η πενιοπά δημιουργούν στρογγυλές, χωρίς κατεύθυνση μάζες, που γεμίζουν απαλά ένα πλαίσιο. Ο κρίνος, αντίθετα, είναι μια αρχιτεκτονική: κάθετη μίσχος, φύλλα σαν λεπίδες, άνοιγμα πέταλου που δείχνει προς εσάς. Η εικόνα κερδίζει ένταση ό,τι χάνει σε στρογγυλότητα. Προσθέστε το λευκό, αυτό το γαλακτώδες και ειλικρινές λευκό που καμία τριαντάφυλλο δεν φτάνει και που χρησιμεύει ως πηγή φωτός σε έναν σκοτεινό καμβά. Επιλέγετε αυτά τα μπουκέτα όταν θέλετε παρουσία αντί για γλυκύτητα.

Ο λευκός κρίνος παραπέμπει σε αγγαρείες: αυτές οι τοιχογραφίες δεν είναι λυπητερές;

Η ανησυχία είναι συχνή στη Γαλλία, όπου ο λευκός κρίνος παραμένει συνδεδεμένος με τις επιμελητείες. Αυτές οι τοιχογραφίες την εξουδετερώνουν με δύο τρόπους. Πρώτα με το δοχείο: είναι οικιακά βάζα, μπλε ή γυάλινα, τοποθετημένα σε ένα τραπέζι, ποτέ στέμμα. Στη συνέχεια με το χρώμα: το τιρκουάζ, το ροζ με κουκκίδες, το κοραλλί και οι ζεστές κρέμες τραβούν ολόκληρο το σύνολο προς το οικείο. Αυτό που παραμένει είναι η ηρεμία και μια ορισμένη μεγαλοπρέπεια, όχι η λύπη.