De Nabis hebben de manier waarop landschappen van Bretagne werden geschilderd, radicaal veranderd. Tussen 1888 en 1900 maakten deze jonge revolutionaire kunstenaars van Bretagne hun experimenteerterrein. Hun missie? Het afwijken van de getrouwe kopie van de natuur om iets radicaals nieuws te creëren, in aansluiting bij de bewegingen van het postimpressionisme en het symbolisme.
De technieken voor de stijling van landschappen van Bretagne door de Nabis
Stel je een landschap voor waarin alles tot het uiterste is vereenvoudigd. De Nabis, onder leiding van Paul Sérusier en Maurice Denis, hebben de Bretonse natuur teruggebracht tot haar essentiële vormen. Fijnmazige details van impressionisten zijn uit den boze. Ruimte voor pure geometrische vormen.
Neem
Deze methode elimineert alles wat anekdotisch is. Geen kleine grassprieten, geen subtiele reflecties, geen pittoreske details. De Nabis zoeken naar de diepe structuur van het landschap. Volgens kunsthistorici hebben ze meer dan 200 werken in Bretagne geproduceerd tijdens hun meest creatieve periode (Bron: Musée de Pont-Aven). Een indrukwekkend cijfer dat hun obsessie voor dit gebied aantoont.
Vlakke kleuren en donkere randen in Bretonse landschappen van de Nabis
Het begint allemaal met een les van Paul Gauguin aan Sérusier in 1888, in het Bois d'Amour in Pont-Aven. "Zie je die boom? Is hij groen? Dan gebruik je dan de meest intense groene kleur van je palet. Die schaduw is blauw? Schilder die ook zo blauw mogelijk."
Dit gesprek produceert
De Nabis passen deze techniek toe op al hun Bretonse landschappen. Sérusier verandert een bos in
Maurice Denis omringt elke boomstam met een dikke lijn in
Deze decoratieve aanpak blijft de hedendaagse creatie beïnvloeden. Deze stijling principes vinden we terug in vele landschap schilderijen die de nabi erfenis voortzetten.
De hoge horizonlijn: een visueel kenmerk van Bretonse landschappen van de Nabis
Herken een Bretonisch Nabi-schilderij en je ziet onmiddellijk: de horizon staat erg hoog. Deze onderscheidende techniek verstoort alle academische regels van de perspectief.
Waarom zou je dat doen? Door het horizontaal lijn te verhogen, geven de Nabis bijna de hele ruimte van het schilderij aan wat hen echt interesseert: de Bretonische vegetatie, de rotsen, de figuren in traditionele kostuums. In Les Laveuses à la Laïta tilt Sérusier het horizontaal lijn zo hoog op dat de rivier en de velden letterlijk het doek overspoelen.
Deze techniek produceert krachtige effecten:
- De ruimte wordt volledig plat, alsof hij samengeperst is
- Het landschap verandert in een tweedimensionaal decoratief oppervlak
- Typisch Bretonische motieven (calvaries, heidevelden, hoeden) domineren de voorgrond
- Het dalende perspectief doet denken aan Japanse prenten die de kunstenaars van die tijd fascineerden, wat de invloed van japonisme illustreert.
Maurice Denis blinkt uit in deze benadering. In Landschap met groene bomen nemen de Bretonische stammen 80% van de verticale compositie in beslag. Jan Verkade gaat nog verder in zijn Bretonische landschappen (1891-1892): het horizontaal lijn stijgt zo hoog dat de lucht bijna volledig verdwijnt. Er blijft alleen het Bretonische platteland met zijn mystieke motieven over.
De invloed van cloisonnisme op de stilisering van Bretonse landschappen
Het cloisonnisme wordt in 1888 geboren in Pont-Aven uit de explosieve ontmoeting tussen Gauguin en Émile Bernard. De techniek? Elke motief omlijsten met een donkere lijn om kleurenpaletten te creëren. De criticus Édouard Dujardin vond deze naam uit, denkend aan middeleeuwse glas-in-loodramen en cloisonné email.
In een Bretonisch Nabi landschap organiseert het cloisonnisme alles. Zwarte lijnen scheiden de lucht van de velden, de bomen van de paden, de rotsen van de golven. Elk gebied wordt autonoom, onafhankelijk. De Visie na de preek van Gauguin past dit principe meesterlijk toe, zelfs als de scène mentaal is in plaats van echt.
Sérusier neemt onmiddellijk de methode over. In De Bloeiende Barrière (1889) wordt elk element van het Bretonse landschap geïsoleerd door een krachtige contour. Het resultaat? Een mozaïek van felle kleuren waar de natuur een geometrisch patroon wordt.
Maar cloisonnisme doet meer dan alleen de compositie structureren. Het versterkt de sacrale dimensie die de Nabis zoeken in de Bretonse landschappen. De bossen worden natuurlijke kathedralen. Calvaries verwerven een monumentale aanwezigheid. De heidevelden veranderen in mystieke ruimtes waar een primitieve spiritualiteit hangt.
Charles Filiger drijft de techniek tot het uiterste in zijn Gekleurde notaties (1890-1892). Zijn Bretonse landschappen grenzen aan pure abstractie, wat de onderzoeken van de 20e eeuw voorspellen.
De Nabis en de vertaling van Bretonse landschappen in decoratieve oppervlakken
Maurice Denis vat de nabiaanse filosofie samen in een beroemde formule: "Een schilderij - voordat het een Bretonisch landschap is - is in essentie een vlak oppervlak bedekt met kleuren die op een bepaalde manier zijn geassembleerd."
Deze visie transformeert radicaal de status van het landschap. Bretagne is niet langer een onderwerp om getrouw weer te geven, maar een bron van decoratieve motieven om vrijelijk samen te stellen. De Nabis verwerpen de traditionele hiërarchie tussen "grote" schilderkunst en de toegepaste kunsten.
Wat geeft dit concreet? Gestileerde landschappen van Bretagne vind je overal: wandtapijten, glas-in-loodramen, zonneschermen, borduurwerken. Marguerite Sérusier en andere echtgenotes van Nabis-kunstenaars maken borduursels naar de composities van hun echtgenoten. Georges Lacombe beeldt hout uit waarin Bretonse golven zuivere arabesken worden.
Deze decoratieve aanpak sluit aan bij een sociale vraag. De burgerij aan het einde van de 19e eeuw, verrijkt door de industrialisatie, eist een modern decor voor haar interieurs. Bretonse landschappen van de Nabis sieren Parijse salons, avant-garde theaters zoals het Théâtre de l'Œuvre, literaire tijdschriften zoals
De decoratieve esthetiek maakt ook een democratisering van de kunst mogelijk. Dankzij lithografieën, prenten en posters worden gestileerde Bretonse motieven toegankelijk voor het grote publiek. Tussen 1891 en 1900 presenteren de Nabis-tentoonstellingen deze werken als modellen van een moderniteit die rechtstreeks de Jugendstil beïnvloedt en de avant-garde van de volgende eeuw voorbereidt.
FAQ - De Nabis en de landschappen van Bretagne
Wat is het belangrijkste verschil tussen een impressionistisch landschap en een Breton landschap van de Nabis?
De impressionisten probeerden het werkelijke licht en de sfeer van een Bretonse landschap vast te leggen, terwijl de Nabis de natuur radicaal stileerden met vlakken van zuivere kleuren, donkere kringen en een zeer hoge horizonlijn. Voor de Nabis was een Bretonse landschap geen scène om getrouw weer te geven, maar een decoratief oppervlak om vrijelijk samen te stellen met vereenvoudigde vormen en expressieve kleuren.
Waarom hebben de Nabis Bretagne gekozen als experimenteerterrein?
Bretagne bood de Nabis verschillende voordelen: een economische levensonderhoudskosten, een sterke artistieke aanwezigheid in Pont-Aven dankzij Gauguin en vooral een territorium dat werd gezien als primitief en spiritueel. De Bretonse landschappen met hun kruisen, mystieke heidevelden en traditionele kostuums kwamen overeen met hun zoektocht naar een sacrale en symbolische kunst, ver verwijderd van het geïindustrialiseerde Parijs.
Hoe herken je een Bretonse landschap geschilderd door de Nabis?
Een Bretonse landschap van de Nabis is te herkennen aan verschillende visuele kenmerken: felle kleurenvlakken zonder gradiënt, donkere kringen die elke vorm afbakenen zoals in een glas-in-loodraam, een zeer hoge horizonlijn die de ruimte verfijnt, extreme geometrische vereenvoudiging van natuurlijke vormen en totale afwezigheid van academische perspectieven. Het werk lijkt meer op een decoratieve wandtapijt dan op een naturalistische weergave.
