In 1893 kwam Armand Guillaumin aan in de Creuse-vallei met een schat op zak: 100.000 francs gewonnen met de loterij (Bron: Musée d'Orsay). Gedaan met het nachtwerk bij Ponts et Chaussées! Hij was vrij om zich fulltime bezig te houden met schilderen in de buitenlucht. En het was precies hier, in deze afgelegen hoek van Centraal-Frankrijk, dat hij zijn artistieke eldorado vond, typisch voor het Franse impressionisme.
De woeste oevers van de Creuse, die kliffen die in het donkere water duiken, die diepe kloven... Alles fascineerde hem. Monet was er vier jaar eerder geweest en had een hekel aan het grillige klimaat. Guillaumin, daarentegen, voelde zich er thuis. Deze ruwe natuur paste bij zijn temperament als colorist.
Guillaumins landschappen in de Creuse-vallei
Tussen 1893 en 1920 schilderde Guillaumin meer dan honderd doeken van de Creuse (Bron: Galerie Durand-Ruel). Zijn atelier? De oevers van Crozant, waar de Creuse de Sédelle ontmoet. Hij installeerde zich tegenover de ruïnes van het oude kasteel, schildersezel in het gras, en begon deze ingesneden valleien vast te leggen met zijn kenmerkende gedeelde toets.
Zijn favoriete plek heette Les Grandes Gouttes. Hij schilderde het keer op keer: ijzig wit in de winter, fel oranje in maart, melancholisch grijs in de herfst. Dezelfde plek, duizend verschillende sferen. Het was zijn manier om te zeggen "ik ken deze plek uit mijn hoofd".
Zijn schilderijen vertellen over:
- De kronkelende meanders omzoomd met titanische rotsen
- De winterochtenden waarop de rijp kraakt onder de voeten
- De wazige lentes waarin de vormen oplossen
- De perspectieven die doen denken aan Japanse prenten
Pure kleur als signatuur van Guillaumins landschappen
"Woedende colorist": zo beschreef criticus Félix Fénéon hem in 1886 (Bron: Wikipedia). De kwalificatie bleef Guillaumin zijn hele leven achtervolgen. In de Creuse ging hij nog verder met kleur. Zijn chromatische palet raakte op drift, week af van de werkelijkheid om in een post-impressionistische logica te geraken. Authentiek of niet, het emotionele effect was wat telde.
Neem zijn sneeuwlandschappen die in 1894 bij Durand-Ruel werden tentoongesteld: zelfs het wit van de winter spat uiteen in intense kleuren. Vincent van Gogh is fan. Hij spreekt over Guillaumin in minstens 36 brieven tussen 1888 en 1890 (Bron: Wikipedia). Voor Van Gogh begreep deze man iets essentieels van de natuur.
Technieken van pure kleur toegepast op de landschappen van de Creuse
Guillaumin mengde zijn kleuren bijna nooit op het palet. Hij bracht ze puur aan, direct op het doek. Een blauw naast een oranje. Een violet tegen een geel. Het oog deed de vermenging. Wilt u zien hoe deze benadering de hedendaagse kunst inspireert? Verken de moderne landschapsschilderijen.
Zijn Creuse-methode steunde op vier pijlers:
- Complementaire kleuren die naast elkaar vibreren
- Een dikke verfmassa, bijna gebeeldhouwd (Monet werkte fijner)
- Rechte penseelstreken, zonder aarzeling
- Geen zwart: de schaduwen zijn violet, blauw, groen
Zijn "Sneeuwlandschap in Crozant" (circa 1895, MuMa Le Havre) illustreert zijn techniek perfect. Je zou moeten rillen bij dit winterse tafereel. In plaats daarvan word je verblind: elektrisch blauw, zacht roze, diep violet, zonnig geel. Alles zingt samen.
De landschappen van de Creuse: terugkerende motieven bij Guillaumin
Guillaumin ontwikkelde een repertoire van motieven uit de Creuse die hij voortdurend herzag, actief bijdragend aan de uitstraling van de École de Crozant. De molen Barrat aan het water. De rotsen van de Sédelle die oprijzen als gigantische sculpturen. Het panorama vanuit de ruïnes van het kasteel. Hij kende elke steen, elke bocht van de rivier.
Wat hij wilde vastleggen? Die magische momenten waarop het licht alles transformeert. De winterochtend wanneer de rijp de rotsachtige landschappen bedekt met heide doet glinsteren. De herfstmiddag wanneer de kleuren ontvlammen. Deze vallei heeft een wilde, bijna agressieve kant. Guillaumin was er dol op.
Hij werd de leider van de École de Crozant. Andere schilders kwamen ook: Léon Detroy, Émile-Othon Friesz, Clémentine Ballot (zijn enige leerlinge, die zich in 1912 bij hem voegde). Allen raakten betoverd door de Creuse-valleien en omarmden deze benadering van schilderen in de buitenlucht.
De chromatische intensiteit van Guillaumins landschappen in Crozant
In 1895 schilderde Guillaumin al als een Fauvist. Tien jaar voordat het Fauvisme officieel bestond! Zijn rode rotsen van Agay gaven de toon aan (letterlijk). Maar het was in de landschappen van Crozant dat zijn chromatische durf haar hoogtepunt bereikte.
Vandaag de dag bezit het Musée d'Orsay 48 van zijn werken, het Petit Palais 91 (Bron: Wikipedia). Vele beelden de Creuse af. Deze doeken vertellen het verhaal van de evolutie van een schilder die nooit bang was om kleur tot het uiterste te drijven. Zwitserse verzamelaars Oscar Ghez en Gérard Corboud begrepen zijn waarde en verzamelden tientallen van zijn Creuse-landschappen.
Toen kwam 1917. Men begon met de bouw van de stuwdam van Éguzon. Zes jaar werk dat een deel van de landschappen die Guillaumin zo liefhad, zou overspoelen. Voor hem was het een hartverscheurende gebeurtenis. Dit wilde landschap dat hij bijna dertig jaar lang had geschilderd, verdween onder de waterspiegel. Hij keerde Crozant geleidelijk de rug toe, vertrok naar Agay aan de Middellandse Zee. Maar hij nam zijn techniek van pure kleur mee, gesmeed in de valleien van de Creuse.
FAQ: Alles over de landschappen van Guillaumin
Waarom koos Guillaumin de Creuse-vallei?
Guillaumin ontdekte de Creuse in 1893 nadat hij de loterij had gewonnen. Deze wilde vallei met haar woeste landschappen paste perfect bij zijn temperament als gedurfde colorist. In tegenstelling tot Monet, die het klimaat moeilijk vond, bloeide Guillaumin op in deze ruige natuur en produceerde hij meer dan honderd doeken van de regio tussen 1893 en 1920.
Wat is de pure kleurtechniek van Guillaumin?
De pure kleur verwijst naar Guillaumins methode om pigmenten direct op het doek aan te brengen, zonder voorafgaande menging op het palet. Hij plaatste complementaire kleuren (blauw/oranje, violet/geel) naast elkaar en liet het oog van de toeschouwer de nuances creëren. Deze techniek, door critici als "woedend" omschreven, kondigde het Fauvisme al in 1895 aan.
Waar zijn de landschappen van Guillaumin uit de Creuse tegenwoordig te zien?
De belangrijkste collecties bevinden zich in het Musée d'Orsay (48 werken) en het Petit Palais in Parijs (91 werken). Het MuMa in Le Havre bezit ook "Sneeuwlandschap in Crozant". Veel internationale musea bezitten zijn doeken, waaronder het Art Institute of Chicago en het Metropolitan Museum of Art in New York.
