De 19e editie van de Architectuurbiënnale van Venetië, onder leiding van architect-ingenieur Carlo Ratti, staat op het punt de codes van de sector te herdefiniëren met zijn thema "Intelligens Nātura". Geconfronteerd met een sector die verantwoordelijk is voor 40% van de wereldwijde CO2-uitstoot, wil het evenement van 2025 verder gaan dan eenvoudige duurzaamheid om een architectuur op te leggen die "meer geeft dan ze neemt".
Regeneratieve architectuur is geen optie meer, het is een existentiële noodzaak. Door de leiding van deze 19e editie toe te vertrouwen aan Carlo Ratti, oprichter van het Senseable City Lab aan MIT, stuurt La Biennale di Venezia een ondubbelzinnig signaal: de tijd van halve maatregelen is voorbij. Met een bouwsector die 50% van de wereldwijde natuurlijke hulpbronnen opslokt en 30% van ons afval produceert, vraagt de urgentie om een radicale herziening van onze praktijken.
Toch wijst de visie van Ratti steriel doemdenken af. Zijn concept "Intelligens Nātura" stelt een gedurfde verzoening voor tussen geavanceerde technologie en de eeuwenoude wijsheid van de natuur. Weg met het idee van "minder kwaad doen": voortaan moeten gebouwen levende organismen worden die koolstof kunnen afvangen, zichzelf kunnen regenereren en hun ecosysteem kunnen verbeteren. Biomimicry, biobased materialen en artificiële intelligentie ten dienste van energie-optimalisatie zijn geen experimentele curiositeiten meer, maar de fundamenten van een nieuwe architecturale grammatica.
Deze conceptuele metamorfose komt precies op tijd. Om aan het Akkoord van Parijs te voldoen, moet de sector zijn emissies tegen 2030 met 50% verminderen en in 2050 koolstofneutraal zijn. Een gigantische uitdaging die vereist dat rehabilitatie van het bestaande de voorkeur krijgt boven nieuwbouw, dat de circulaire economie wordt omarmd en dat veerkracht wordt overwogen tegenover extreme weersomstandigheden. De meer dan 60 nationale paviljoens die verwacht worden in de Giardini en het Arsenale zullen zo moeten aantonen dat deze ambities culturele grenzen overstijgen.
In werkelijkheid belichaamt Ratti perfect deze synthese tussen innovatie en verantwoordelijkheid. Zijn werk over de "sensibele stad", waar sensoren en data de stedelijke omgeving transformeren, of zijn onderzoek naar zelfherstellende materialen, illustreren een benadering waarin technologie de capaciteiten van de natuur versterkt zonder deze te willen vervangen. Deze filosofie van open-source, collaboratieve en demontabele architectuur zou wel eens het komende decennium van de discipline kunnen bepalen.
De Biënnale van 2025 zal dus niet zomaar een tentoonstelling zijn: het belooft een openluchtlaboratorium te worden, een gebouwd manifest dat onze collectieve capaciteit bevraagt om de klimaatbeperking om te zetten in een creatieve opportuniteit. Na de editie van Lesley Lokko in 2023 over de dekolonisatie en die van 2021 over post-pandemische huisvesting, bevestigt Venetië zijn rol als barometer voor de veranderingen in de wereldarchitectuur. Het valt nog te bezien of de tienduizenden verwachte bezoekers zullen vertrekken met voldoende solide overtuigingen om de sector definitief het tijdperk van regeneratie in te loodsen.
Bronnen: La Biennale di Venezia (labiennale.org), MIT Senseable City Lab, ArchDaily
